Xuất khẩu sang EU: Chuyển đổi xanh gắn với xu thế phát triển bền vững

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, từ 2026 việc xuất khẩu sang EU không chỉ đơn thuần là đáp ứng nhu cầu thương mại, mà còn là một hành trình chuyển đổi xanh, gắn liền với xu thế phát triển bền vững toàn cầu. Chính vì vậy, bộ chứng nhận để xuất khẩu sang EU trở thành hành trang bắt buộc, là tấm hộ chiếu để hàng hóa Việt Nam có thể thâm nhập và đứng vững tại thị trường này.

Yêu cầu pháp lý trong chuyển đổi xanh

EU có hệ thống pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật rất chặt chẽ. Nếu thiếu chứng nhận, hàng hóa có thể bị từ chối nhập khẩu ngay tại cửa khẩu, gây thiệt hại lớn về chi phí và uy tín. Chứng nhận không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là bằng chứng cho thấy sản phẩm đạt chuẩn quốc tế, tạo niềm tin với đối tác và người tiêu dùng. Hơn thế nữa, hàng hóa có chứng nhận thường được định giá cao hơn, mở rộng cơ hội cạnh tranh và nâng cao giá trị thương hiệu.

Một trong những chứng nhận quan trọng nhất là CE (Conformité Européenne). Đây được coi là “tấm hộ chiếu” cho sản phẩm vào thị trường EU. CE chứng minh rằng sản phẩm phù hợp với các tiêu chuẩn an toàn sức khỏe và bảo vệ môi trường của EU. Các nhóm sản phẩm như máy móc, thiết bị điện tử, đồ chơi, thiết bị y tế, sản phẩm xây dựng đều bắt buộc phải có dấu CE. Quy trình để đạt chứng nhận CE không đơn giản: doanh nghiệp phải kiểm định sản phẩm, lập hồ sơ kỹ thuật và công bố hợp chuẩn. Nhưng một khi có dấu CE, sản phẩm được phép lưu hành tự do trong toàn bộ 27 nước thành viên EU, mở ra cơ hội thương mại khổng lồ.

Song song với CE, doanh nghiệp còn phải tuân thủ REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) – quy định về quản lý hóa chất trong sản phẩm. REACH đặc biệt quan trọng đối với các ngành dệt may, nhựa, hóa chất, mỹ phẩm và sản phẩm tiêu dùng. Doanh nghiệp phải khai báo thành phần hóa chất, chứng minh không chứa chất bị cấm hoặc hạn chế. Nếu không tuân thủ REACH, sản phẩm có thể bị cấm nhập khẩu hoặc thu hồi khỏi thị trường, gây tổn thất lớn. Đây là một trong những rào cản kỹ thuật mà doanh nghiệp Việt Nam thường gặp khó khăn, bởi nhiều cơ sở sản xuất nhỏ chưa có hệ thống kiểm soát hóa chất chặt chẽ.

Một chính sách mới và có tác động sâu rộng là CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) – cơ chế điều chỉnh biên giới carbon. CBAM nhằm đánh thuế carbon đối với hàng nhập khẩu, đặc biệt trong các ngành thép, xi măng, phân bón, nhôm và điện. Doanh nghiệp phải báo cáo lượng phát thải CO₂ trong quá trình sản xuất, và nếu phát thải cao, sẽ chịu mức thuế lớn khi xuất khẩu sang EU.

Chuyên gia Chuyển đổi Xanh Phạm Hoài Trung khẳng định: CBAM không chỉ là một rào cản thương mại, mà còn là động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi xanh, giảm phát thải để duy trì lợi thế cạnh tranh. Đây là thách thức nhưng cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào công nghệ sạch, năng lượng tái tạo và mô hình kinh tế tuần hoàn. Việc Hiệp hội Chuyển đổi Xanh ra mắt sẽ giúp cho các doanh nghiệp Việt hoàn thiện các báo cáo phát thải CO₂.

Ngoài ra, EU còn có những yêu cầu khắt khe về bao bì và môi trường. EU Ecolabel – nhãn sinh thái của EU – chứng minh sản phẩm thân thiện môi trường được khuyến khích sử dụng. Bao bì phải có khả năng tái chế, hạn chế nhựa dùng một lần. Điều này đặc biệt quan trọng với ngành thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm và hàng tiêu dùng. Doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng thiết kế bao bì xanh, vừa đáp ứng quy định, vừa tạo hình ảnh tích cực trong mắt người tiêu dùng châu Âu vốn rất quan tâm đến vấn đề môi trường.

Đối với thực phẩm và nông sản, EU yêu cầu các chứng nhận như GlobalG.A.P (thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu), HACCP (hệ thống quản lý an toàn thực phẩm), và Organic EU (chứng nhận hữu cơ). Chiến lược Farm to Fork của EU yêu cầu sản phẩm nông nghiệp phải minh bạch nguồn gốc, giảm thuốc bảo vệ thực vật, đảm bảo an toàn thực phẩm. Đây là thách thức lớn đối với nông sản Việt Nam, vốn còn tồn tại tình trạng lạm dụng hóa chất trong sản xuất. Tuy nhiên, nếu đáp ứng được, nông sản Việt Nam sẽ có cơ hội lớn tại thị trường EU, nơi người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao cho sản phẩm sạch và hữu cơ.

Một chứng nhận khác thường được đối tác EU yêu cầu là ISO 14001 – hệ thống quản lý môi trường. ISO 14001 giúp doanh nghiệp kiểm soát phát thải, tiết kiệm năng lượng, nâng cao uy tín. Đây không phải là chứng nhận bắt buộc theo luật EU, nhưng lại là điều kiện tiên quyết trong nhiều hợp đồng thương mại. Doanh nghiệp có ISO 14001 sẽ dễ dàng thuyết phục đối tác, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Lợi ích song hành với thách thức

Tuân thủ các chứng nhận EU mang lại nhiều lợi ích: tiếp cận thị trường rộng lớn với hơn 450 triệu dân, gia tăng giá trị thương hiệu, thu hút đầu tư quốc tế. Các quỹ đầu tư hiện nay ưu tiên doanh nghiệp có chiến lược phát triển bền vững, nên việc có chứng nhận xanh sẽ mở ra cơ hội huy động vốn. Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ như chi phí chứng nhận cao, kiểm định và duy trì tốn kém; thiếu thông tin cập nhật về các quy định mới như CBAM; hạn chế về công nghệ xanh khiến doanh nghiệp khó đáp ứng yêu cầu giảm phát thải...

Theo chuyên gia Phạm Việt Anh (Azitech), giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam là xây dựng chiến lược chuyển đổi xanh toàn diện, đầu tư công nghệ sạch, năng lượng tái tạo, tham gia các hiệp hội ngành hàng để nhận hỗ trợ thông tin, đào tạo và kết nối thị trường. "Hợp tác với tổ chức chứng nhận quốc tế giúp quy trình chứng nhận nhanh chóng, chính xác. Đồng thời, doanh nghiệp cần tận dụng các hiệp định thương mại như EVFTA (Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU), vốn giúp giảm thuế quan khi đáp ứng tiêu chuẩn” chuyên gia Phạm Việt Anh (Azitech) chia sẻ.

Chứng nhận để xuất khẩu sang EU không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Việc chuẩn bị đầy đủ các chứng nhận như CE, REACH, CBAM, ISO 14001, HACCP hay Organic EU sẽ giúp doanh nghiệp mở ra cánh cửa lớn vào thị trường EU.

Chủ tịch lâm thời Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Đặng Huy Đông cho rằng: Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi xanh, doanh nghiệp nào đi trước trong việc tuân thủ tiêu chuẩn sẽ là người nắm lợi thế bền vững. Đây là hành trình dài hơi, đòi hỏi sự quyết tâm, đầu tư và tầm nhìn chiến lược, nhưng chắc chắn sẽ mang lại thành quả xứng đáng cho doanh nghiệp Việt Nam trên con đường hội nhập quốc tế.