“Cú hích” cho giải phóng mặt bằng

Thực tế cho thấy, công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB trên địa bàn Thủ đô nói riêng và cả nước nói chung thời gian qua gặp nhiều khó khăn do mức bồi thường thấp hơn nhiều so với giá thị trường. Dù dự án có ý nghĩa phát triển lớn nhưng người dân vẫn chần chừ bàn giao mặt bằng do lo ngại sinh kế sau thu hồi đất, đặc biệt với các hộ sản xuất, kinh doanh hoặc sinh sống lâu đời tại khu vực dự án.

Chính vì vậy, việc TP Hà Nội đề xuất nâng mức bồi thường lên 1,5 - 2 lần được kỳ vọng sẽ thu hẹp khoảng cách giữa giá đất Nhà nước và giá thị trường, tạo sự thuyết phục và giảm xung đột lợi ích. Việc bổ sung các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm, hỗ trợ thuê nhà tạm cư, tái định cư linh hoạt hơn cũng giúp người dân yên tâm hơn khi phải rời bỏ nơi ở cũ. Theo đánh giá, nếu được triển khai đồng bộ, chính sách mới không chỉ giúp đẩy nhanh tiến độ GPMB mà còn giảm đáng kể chi phí “vô hình” như trượt giá vật liệu, đội vốn đầu tư… gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Trong thời gian đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, GPMB thông suốt được xem là điều kiện tiên quyết để Thủ đô hiện thực hóa các mục tiêu phát triển hạ tầng chiến lược. Từ các tuyến đường vành đai, trục hướng tâm, dự án đường sắt đô thị cho đến các khu tái thiết đô thị, cải tạo chung cư cũ… tất cả đều phụ thuộc lớn vào tiến độ thu hồi đất. Khi mặt bằng được bàn giao đúng kế hoạch, dòng vốn đầu tư công sẽ được “kích hoạt” mạnh mẽ, tạo hiệu ứng lan tỏa tới các ngành xây dựng, vật liệu, dịch vụ và thị trường lao động. Đồng thời, các nhà đầu tư tư nhân cũng có thêm niềm tin để tham gia các dự án theo hình thức đối tác công - tư (PPP), góp phần huy động nguồn lực xã hội cho phát triển đô thị. Trong dài hạn, chính sách bồi thường sát thực tế hơn còn giúp ổn định tâm lý thị trường bất động sản, hạn chế tình trạng “neo giá” hay đầu cơ ăn theo thông tin quy hoạch, yếu tố từng khiến công tác GPMB tại nhiều địa phương trở nên phức tạp.

Tuy vậy, việc nâng cao mức bồi thường cũng đặt ra áp lực không nhỏ lên ngân sách và bài toán cân đối nguồn lực của TP, đòi hỏi phải có sự tái cơ cấu nguồn lực đầu tư để tránh nguy cơ “đối vốn” đầu tư công. Cùng với đó là khả năng phát sinh tâm lý chờ đợi chính sách mới hoặc kỳ vọng bồi thường cao hơn trong tương lai, có thể khiến một bộ phận người dân trì hoãn bàn giao mặt bằng; và nguy cơ đầu cơ đất trong vùng dự án để chờ bồi thường cũng có thể tái diễn, làm méo mó thị trường và gia tăng chi phí xã hội.

Có thể khẳng định đề xuất nâng mức bồi thường đất từ 1,5 - 2 lần và bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ mới cho thấy quyết tâm của Hà Nội trong việc tháo gỡ nút thắt GPMB - yếu tố then chốt để thúc đẩy phát triển đô thị bền vững. Để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, trong bối cảnh Luật Đất đai mới và các nghị định hướng dẫn đang dần hoàn thiện, Hà Nội có cơ hội xây dựng mô hình GPMB theo hướng hài hòa lợi ích giữa Nhà nước - người dân - nhà đầu tư. TP cũng cần sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, quản lý chặt biến động quyền sử dụng đất, đồng thời công khai, minh bạch lộ trình và nguyên tắc áp dụng chính sách bồi thường, tránh để lợi ích ngắn hạn tạo ra hệ lụy dài hạn. Khi đó, bồi thường GPMB không chỉ là câu chuyện “giá đất”, mà là tổng thể các chính sách an sinh, sinh kế và cơ hội phát triển lâu dài cho người bị thu hồi đất.