Đào tạo báo chí - truyền thông trước áp lực chuyển đổi số

4 yếu tố then chốt

Ở Việt Nam, các cơ sở đào tạo báo chí trải dài từ Bắc đến Nam với hệ thống chương trình đào tạo gồm nhiều cấp học, trình độ khác nhau từ cao đẳng, đại học, thạc sĩ đến cao nhất là tiến sĩ. Bên cạnh đó còn có các lớp đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn về nghiệp vụ báo chí - truyền thông, nghiệp vụ quản lý báo chí - truyền thông…

Thời gian qua, các trường đào tạo báo chí - truyền thông có sự đổi mới về tư duy đào tạo, chú trọng thiết kế nội dung, chương trình bám sát yêu cầu về công tác cán bộ của Đảng và Nhà nước, nhu cầu của thực tiễn xã hội, lồng ghép các kiến thức, kỹ năng chuyển đổi số cần có của người làm báo chí - truyền thông hiện đại. Cùng với đó, khung chương trình đào tạo, bồi dưỡng ngày càng được sắp xếp khoa học, hợp lý, bài bản, có tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đáp ứng yêu cầu cụ thể của chuyên ngành đào tạo.

Việc thực hành, thực tế nghề nghiệp cho người học ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường ngày càng được chú trọng, nhằm bổ sung cập nhật kiến thức mới, kỹ năng thực hành báo chí, xuất bản, truyền thông hiện đại. Qua đó góp phần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ những người làm báo chí, truyền thông thế hệ mới, có phẩm chất chính trị vững vàng, thành thạo về kỹ năng, tinh thông về nghiệp vụ, thích ứng ngày càng tốt hơn và nhanh hơn với bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

Tuy nhiên, công tác đào tạo báo chí - truyền thông hiện nay cũng đối diện nhiều thách thức, khó khăn. PGS.TS Đặng Thị Thu Hương - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, nhiệm vụ hàng đầu của công tác đào tạo báo chí - truyền thông là phải trang bị kiến thức nền tảng vững chắc để người làm báo có bản lĩnh, nhận diện thấu đáo vấn đề và truyền tải thông tin đến công chúng một cách chính xác, khách quan, nhân văn nhất.

Có 4 yếu tố then chốt của việc đào tạo có tính chuyên nghiệp về báo chí truyền thông, đó là sự kết hợp hài hòa giữa nền tảng chính trị của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiến thức hiểu biết về văn hóa xã hội; kiến thức chuyên sâu về lý luận báo chí truyền thông, kỹ năng nghiệp vụ tác nghiệp và đạo đức báo chí.

Để bảo đảm chất lượng cho hoạt động đào tạo báo chí, PGS.TS Đặng Thị Thu Hương cho rằng, cần quy định ngưỡng bảo đảm đầu vào về năng lực học tập để đánh giá thí sinh có khả năng theo học và hoàn thành chương trình đào tạo ngành báo chí hay không. Ngoài ra, cần có sự tham gia, phối hợp của các cơ quan liên quan để cùng thảo luận và sớm ban hành khung chương trình đào tạo, bồi dưỡng báo chí phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ báo chí trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo và truyền thông kỹ thuật số.

Còn PGS.TS Hà Huy Phượng - Trưởng ban Tổ chức - Cán bộ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền chia sẻ về 10 chữ “chuẩn” đào tạo, bồi dưỡng báo chí truyền thông trong bối cảnh chuyển đổi số ở Việt Nam hiện nay. Cụ thể là chuẩn: về cơ sở; về các bậc, hệ; về chương trình đào tạo; về giáo trình, bài giảng, học liệu; về đội ngũ giảng viên; về môi trường học thuật; về người học; về phương pháp dạy và học; về đầu ra và vị trí việc làm; về chủ trương, chính sách.

Đề cập rõ hơn “chuẩn người học”, PGS.TS Hà Huy Phượng cho rằng, báo chí truyền thông là ngành nghề đặc thù, đòi hỏi người học phải có năng khiếu, nhất là đối với đào tạo nghề báo chí. Nếu những người vào học các ngành đào tạo báo chí truyền thông được tuyển chọn qua hình thức sơ tuyển năng khiếu một cách bài bản, kỹ lưỡng, chắc chắn nhà trường sẽ có được những sinh viên đam mê học, rèn nghề và bảo đảm đạt chuẩn đầu ra, đáp ứng ngay vị trí việc làm sau khi tốt nghiệp đại học.

Nhiều đề xuất về công tác đào tạo báo chí số

Trong bài nghiên cứu về vấn đề “Chuyển đổi số báo chí và đào tạo báo chí”, PGS.TS Đinh Thị Thu Hằng - Viện trưởng Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nêu một số đề xuất đối với cơ sở đào tạo báo chí. Theo PGS.TS Đinh Thị Thu Hằng, báo chí số là sự hội tụ 5 yếu tố: nội dung số + công nghệ số + công chúng số + kinh tế số + hệ sinh thái số. Mỗi yếu tố này đều cần được xây dựng tri thức, phát triển kỹ năng cho người học. Do vậy, hệ thống các môn học cần được tổ chức lại theo mục tiêu đào tạo mới, giảm tính cát cứ giữa các loại hình nhưng đáp ứng yêu cầu chuyên sâu nhóm kỹ năng.

Đào tạo báo chí hình thành hệ thống kỹ năng báo chí số cho người học. Đó là nhóm các kỹ năng làm việc trong tòa soạn số với mô hình quản lý nội dung, tác nghiệp, sản xuất, xuất bản, phân phối nội dung, kinh doanh, từ đó tối ưu hóa quản trị tòa soạn số. Đó còn là kỹ năng sử dụng AI trong tác nghiệp báo chí, kỹ năng sử dụng mạng xã hội trong thu thập thông tin, sáng tạo, sản xuất sản phẩm và tương tác với công chúng, phát triển mạng lưới tương tác...

Tiến trình chuyển đổi số báo chí đòi hỏi phải xây dựng được nguồn nhân lực toàn diện, có đủ các điều kiện đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số báo chí, phát triển báo chí số ở Việt Nam. “Các cơ sở đào tạo báo chí hiện có vai trò, trách nhiệm thực hiện yêu cầu, nhiệm vụ này” - PGS.TS Đinh Thị Thu Hằng cho biết, đồng thời nêu một số đề xuất đối với cơ sở đào tạo báo chí.

Thứ nhất, cần nhận thức đầy đủ, hệ thống về báo chí số. Tiếp theo là phát triển đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu. Giảng viên là chủ thể của hoạt động đào tạo, nắm giữ vai trò quyết định trong triển khai nội dung và phương pháp dạy học hiện đại, hiệu quả. Các cơ sở đào tạo cần có đội ngũ giảng viên hiểu biết sâu sắc về chuyển đổi số báo chí, nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ số để đổi mới giảng dạy một cách toàn diện.

Các đơn vị cũng cần quan tâm và đầu tư thích đáng về cơ sở hạ tầng, công nghệ cho đào tạo báo chí số. Việc ứng dụng sâu rộng công nghệ số vào trong hoạt động đào tạo báo chí là thiết yếu để phát triển trong sự thay đổi nhanh chóng của môi trường truyền thông hiện nay. Cùng với đó, cần tăng cường ứng dụng công nghệ số vào hoạt động quản lý, điều hành công việc; chú trọng đẩy mạnh nghiên cứu khoa học phục vụ mục tiêu đào tạo báo chí số.

“Trong bối cảnh vận động, biến đổi nhanh chóng của môi trường truyền thông số, các nghiên cứu, khảo sát thực tiễn cập nhật, bài bản, bảo đảm tính khoa học sẽ tạo ra nguồn tri thức mới mẻ, đáng tin cậy, có sức thuyết phục phục vụ cho hoạt động đào tạo báo chí số” - PGS.TS Đinh Thị Thu Hằng nhấn mạnh.