Độc đáo những điệu múa cổ truyền Thăng Long – Hà Nội

Tiếp nối hành trình gìn giữ di sản múa cổ

Đây là năm thứ 3 Hội Nghệ sĩ múa Hà Nội triển khai Đề án “Sưu tầm, bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa cổ truyền Thăng Long – Hà Nội” do UBND thành phố Hà Nội phê duyệt năm 2024.

Chương trình năm nay tiếp tục đưa những kết quả sưu tầm, nghiên cứu và phục dựng vào hoạt động trình diễn, tạo cơ hội để công chúng trực tiếp thưởng thức các loại hình múa gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của nhiều cộng đồng dân cư trên địa bàn Thủ đô.

Phát biểu tại chương trình, Đại tá, NSND Nguyễn Ngọc Anh, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ múa Hà Nội nhấn mạnh, múa cổ truyền là bộ phận quan trọng trong kho tàng văn hóa dân gian Thăng Long – Hà Nội, phản ánh đời sống tinh thần, tín ngưỡng, phong tục tập quán và tâm hồn người dân Kinh kỳ qua nhiều thế hệ.

Từ những điệu múa gắn với nghi lễ, hội làng, đến những hình thức múa chúc tụng, múa trình diễn trong sinh hoạt cộng đồng, mỗi điệu múa, nhịp phách, sắc màu trang phục đều chứa đựng những câu chuyện về lịch sử, văn hóa và bản sắc cộng đồng.

Theo Chủ tịch Hội Nghệ sĩ múa Hà Nội, bảo tồn di sản không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ những gì cha ông ta để lại. Điều quan trọng hơn là phải làm cho di sản tiếp tục hiển diện trong đời sống đương đại, được lưu truyền, được thực hành, được sáng tạo trên cơ sở tôn trọng những giá trị nguyên gốc và được công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ yêu mến, đón nhận.

“Chương trình biểu diễn “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa cổ truyền Thăng Long – Hà Nội năm 2026” không chỉ là dịp để chúng ta thưởng thức những giá trị nghệ thuật đặc sắc của múa cổ truyền Thăng Long – Hà Nội, mà còn là lời tri ân với các thế hệ nghệ nhân, nghệ sĩ đã bền bỉ gìn giữ, trao truyền di sản, đồng thời khơi dậy trách nhiệm của mỗi chúng ta trong việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc”, NSND Nguyễn Ngọc Anh khẳng định.

Điểm đáng chú ý của chương trình năm nay là sự tham gia của các câu lạc bộ, đội múa dân gian đến từ những địa phương có truyền thống thực hành di sản. Các tiết mục được giới thiệu trong không gian biểu diễn cộng đồng, với sự góp mặt trực tiếp của những người đang gìn giữ, thực hành các điệu múa tại cơ sở. Qua đó, khán giả có dịp tiếp cận di sản từ chính chủ thể văn hóa, hiểu thêm về hoàn cảnh ra đời, ý nghĩa và những quy tắc trình diễn của từng loại hình.

Tỏa sáng sắc thái múa cổ Thăng Long

Chương trình biểu diễn “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa cổ truyền Thăng Long – Hà Nội năm 2026” mang đến các tiết mục múa đặc sắc. “Vui hội xuân”, do biên đạo Vũ Huệ dàn dựng, âm nhạc Nguyễn Thành Nam, Đoàn múa HT Media thuộc Chi hội Nghệ sĩ múa Việt Nam thành phố Hà Nội biểu diễn, tái hiện không khí lễ hội Thăng Long rộn ràng với sắc màu dân gian và những vũ điệu tươi vui.

Từ không gian lễ hội, chương trình đưa khán giả đến với nghệ thuật diễn xướng gắn với ca trù của thôn Lỗ Khê, xã Thư Lâm qua tiết mục “Múa hát Dâng Đăng”. Đây là hình thức diễn xướng dân gian kết hợp giữa lời hát, tiếng đàn đáy, nhịp phách, trống chầu và những điệu múa cổ, thường được thực hiện trong không gian thờ thần, thờ tổ nghề và sinh hoạt hội làng. Nội dung tiết mục thể hiện lòng thành kính với thần linh, tổ nghề, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Cũng do Câu lạc bộ Ca trù thôn Lỗ Khê biểu diễn, “Múa hát bỏ bộ” giới thiệu một hình thức múa cổ được các nghệ nhân địa phương sưu tầm, ghi chép và khôi phục. Những động tác, cử chỉ trong điệu múa mô phỏng các hoạt động lao động quen thuộc như mò cua bắt ốc, xe chỉ luồn kim, săn bắn... Đây cũng là một trong những điệu múa đang được tiếp tục thực hành trong sinh hoạt văn hóa của cộng đồng Lỗ Khê.

Văn hóa làng Triều Khúc, phường Thanh Liệt được giới thiệu qua các tiết mục “Sênh tiền”, “Trống Bồng” do “Múa rồng”, “Múa chạy cờ”. Trong tiết mục múa “Sênh tiền” (do Câu lạc bộ Múa sênh tiền làng Triều Khúc biểu diễn), với đạo cụ là nhạc cụ sênh tiền, các thiếu nữ vừa gõ nhịp vừa phối hợp động tác múa uyển chuyển, thể hiện ước vọng về mùa màng bội thu, cuộc sống sung túc.

Trong khi đó, múa “Trống bồng”, còn gọi là “Con đĩ đánh bồng” (do Câu lạc bộ Trống Bồng làng Triều Khúc biểu diễn), gây ấn tượng bởi những động tác mềm mại, duyên dáng nhưng được trình diễn bởi các nam giới. Đây là điệu múa cổ đặc sắc, gắn bó lâu đời với đời sống văn hóa làng Triều Khúc.

Ở tiết mục “Múa rồng” và “Múa chạy cờ”, Đội quan viên làng Triều Khúc mang đến không khí sôi động, hào hùng. Hình ảnh rồng uốn lượn giữa những lá cờ và binh khí tạo nên cảnh tượng giàu tính trình diễn hào hùng, sôi động, tái hiện khí thế chiến thắng gắn với truyền thuyết lịch sử về Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng.

Đặc biệt, chương trình giới thiệu hai điệu múa của cộng đồng người Dao Quần Chẹt ở Ba Vì là “Hương hỏa” và “Rùa”, do Đội múa Phong tục tập quán bản Dao biểu diễn. Đây là 2 điệu múa đã được nhóm nghiên cứu do Nhà giáo ưu tú Nguyễn Thị Mai Hương chủ trì kết hợp với các các thầy cúng, nghệ nhân, chắt lọc những động tác múa từ các lễ hội, lần đầu tiên được đưa lên sân khấu biểu diễn mà vẫn giữ nguyên được giá trị tâm linh và bản sắc dân tộc.

Nếu “Hương hỏa” là điệu múa mời gia tiên, tiền tổ và các vị thần linh về dự lễ hội, thể hiện lòng thành kính của con cháu, thì múa “Rùa” mang ý nghĩa tạ ơn tổ tiên, cầu mong bản làng bình yên, mùa màng tươi tốt, cuộc sống hạnh phúc.

Bên cạnh các điệu múa cổ, chương trình còn có tác phẩm “Nhịp múa Thăng Long – Hồn Xẩm phố cổ”, do Lê Anh Thủy sáng tác, Vũ Huệ biên đạo, Đoàn múa HT Media biểu diễn và tiết mục “Hát mừng Hà Nội hôm nay” của Câu lạc bộ Ca trù thôn Lỗ Khê (xã Thư Lâm).

Thông qua chương trình, các tiết mục múa cổ truyền được giới thiệu trong không gian biểu diễn cộng đồng, với sự tham gia trực tiếp của nghệ nhân và các câu lạc bộ dân gian. Đây cũng là hoạt động tiếp nối quá trình sưu tầm, phục dựng và trao truyền di sản múa cổ truyền Thăng Long – Hà Nội, góp phần đưa những giá trị văn hóa lâu đời đến gần hơn với công chúng hôm nay.