Du lịch di sản liên vùng: Kết nối để gia tăng giá trị

Đã có những tuyến du lịch đi vào khai thác, các hành trình đang được xúc tiến và cả những trăn trở làm thế nào để Hà Nội phát huy vai trò đầu mối, cùng các địa phương gia tăng giá trị kinh tế từ di sản.

Mở tuyến liên vùng, tạo sức hút cho du lịch di sản

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, vùng Đồng bằng sông Hồng hiện gồm 6 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Ninh Bình, Hưng Yên và Bắc Ninh, đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát, tổ chức lại không gian và các tuyến, điểm du lịch theo hướng liên kết vùng.

Một trong những dấu hiệu rõ nhất là các địa phương đã bắt đầu tháo gỡ ranh giới trong tổ chức sản phẩm. Thay vì chỉ khai thác điểm đến trong địa giới hành chính của mình, một số tuyến đang mở rộng hành trình, đưa du khách tiếp cận nhiều không gian di sản trong cùng chuyến đi.

Từ tháng 4-2026, các tuyến tàu liên thông giữa hai vùng vịnh Hạ Long và Lan Hạ được đưa vào khai thác trên cơ sở phối hợp quản lý giữa Quảng Ninh và Hải Phòng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tuyến phục vụ 4.562 lượt khách, thu phí hơn 1 tỷ đồng.

Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Quảng Ninh Nguyễn Thế Huệ nhận định, việc kết nối hai vùng vịnh làm phong phú trải nghiệm, tạo điều kiện kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của du khách. Ở phía Bắc Hà Nội, tàu du lịch “Hà Nội 5 cửa ô” kết nối giao thông đường sắt với trải nghiệm văn hóa. Tuyến tàu đưa du khách từ ga Hà Nội đến ga Từ Sơn, mở ra hành trình khám phá không gian văn hóa Kinh Bắc với những điểm nhấn như đền Đô, dân ca quan họ và tranh dân gian. Sau gần một năm khai thác, đoàn tàu đã thực hiện gần 400 chuyến, phục vụ gần 100.000 lượt khách; các chuyến cuối tuần thường kín chỗ.

Trong khi đó, hành trình Hà Nội - Ninh Bình - Quảng Ninh cho thấy nỗ lực kết nối đang được mở rộng sang thị trường quốc tế. Cuối tháng 5-2026, cơ quan du lịch ba địa phương phối hợp tổ chức chương trình khảo sát dành cho 28 doanh nghiệp lữ hành Nhật Bản, kết hợp hoạt động kết nối doanh nghiệp.

Chương trình tạo cơ hội để các đơn vị lữ hành tìm hiểu, đánh giá khả năng xây dựng sản phẩm liên tuyến: Hà Nội có lợi thế về di sản đô thị, văn hóa và lịch sử; Ninh Bình nổi bật với Quần thể danh thắng Tràng An và cố đô Hoa Lư; Quảng Ninh có vịnh Hạ Long cùng không gian văn hóa Yên Tử. Ở Hà Nội, du lịch đường sông theo hướng lấy dòng sông làm trục, nối di tích, làng nghề và không gian văn hóa ven sông cũng được kỳ vọng.

Tuy nhiên, có tuyến tour chưa đồng nghĩa đã hình thành một sản phẩm liên kết vùng mạnh, mà còn phải đánh giá dựa trên những tiêu chí cụ thể hơn, như tuyến có hoạt động thường xuyên không, khách lưu lại bao lâu, sử dụng những dịch vụ gì, địa phương đã được hưởng lợi gì.

Cùng với đó, sự phối hợp liên tỉnh trong quản lý cũng rất quan trọng, giúp các địa phương thống nhất được câu chuyện xuyên suốt, thời lượng tham quan, phương tiện di chuyển, chất lượng dịch vụ và nhóm khách hướng tới.

Hà Nội cần phát huy vai trò đầu mối

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22-8-2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới xác định Hà Nội là một trong ba cực tăng trưởng du lịch của cả nước, có vai trò đầu tàu, dẫn dắt phát triển vùng. Với du lịch di sản, vị thế ấy đặt ra yêu cầu cao hơn việc quảng bá những điểm đến riêng lẻ: Hà Nội cần chủ động kết nối tài nguyên văn hóa của các địa phương, tổ chức thành sản phẩm có sức cạnh tranh và đưa sản phẩm đến với thị trường. Vì thế, vai trò dẫn dắt của Thủ đô rất quan trọng.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực Liên chi hội Lữ hành Việt Nam Phùng Quang Thắng, tư duy “không gian văn hóa mở” cho phép các địa phương cùng xây dựng chuỗi giá trị chung thay vì phát triển riêng lẻ. Di sản không chỉ là tài sản riêng của từng địa phương mà còn có thể trở thành nguồn lực chung của cả vùng, làm cơ sở hình thành những tuyến văn hóa theo chủ đề, kết nối các di tích lịch sử, không gian tín ngưỡng và làng nghề truyền thống. Từ đó, vai trò dẫn dắt của Hà Nội cần được thể hiện ở cả ba khâu: Kết nối nguồn tài nguyên, tổ chức sản phẩm và mở rộng thị trường.

Thành phố có thể chủ trì cùng các địa phương xác định những tuyến di sản có câu chuyện xuyên suốt, thống nhất cách phối hợp giữa các điểm đến, kết nối doanh nghiệp lữ hành với đơn vị quản lý di tích và cộng đồng làm du lịch. Hà Nội cũng cần phát huy thế mạnh về thị trường khách của mình để đưa sản phẩm liên vùng tiếp cận các phân khúc khách phù hợp, thay vì chỉ dừng ở những chương trình giới thiệu, quảng bá chung.

Tuy nhiên, đầu mối không có nghĩa là một địa phương làm thay các địa phương khác. Mỗi nơi cần phát huy thế mạnh và quyền chủ động trong tổ chức dịch vụ; đồng thời có cơ chế phối hợp. Kết nối di sản với đời sống địa phương cũng rất quan trọng.

PGS.TS Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển du lịch, nhấn mạnh nguyên tắc chia sẻ lợi ích hài hòa giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người dân và du khách trong phát triển du lịch. Khi người dân tại các vùng di sản có thêm sinh kế, doanh nghiệp có sản phẩm đủ sức kinh doanh và du khách có lý do lưu trú lâu hơn, liên kết mới tạo ra giá trị thực chất. Lúc đó, Hà Nội mới thực sự trở thành trung tâm kết nối, tổ chức và dẫn dắt chuỗi giá trị du lịch di sản của vùng.

Dự thảo đề án phát triển du lịch Đồng bằng sông Hồng gắn với kết nối di sản đang được lấy ý kiến cũng đặt ra yêu cầu tổ chức các không gian văn hóa và tuyến du lịch có tính liên kết. Đây là cơ hội để các địa phương cùng rà soát tài nguyên, xác định sản phẩm bổ trợ và xây dựng cơ chế phối hợp dài hạn.

Hà Nội có thể đảm nhận vai trò đầu mối kết nối thị trường, doanh nghiệp và dịch vụ; các địa phương cùng tham gia xây dựng nội dung, tổ chức trải nghiệm và bảo tồn tài nguyên. Liên kết vùng không làm mất đi bản sắc của từng địa phương, mà tạo điều kiện để mỗi nơi phát huy thế mạnh trong một hành trình rộng hơn, mang tên “du lịch Đồng bằng sông Hồng".