Gen Z và sự chuyển động của văn hóa đọc trong kỷ nguyên số

Nhà báo Trung Nghĩa: gen Z không giảm đọc mà đọc đa định dạng hơn

Theo nhà báo Trung Nghĩa, sự thay đổi trong thói quen đọc của giới trẻ cần được đặt trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ. Nếu trước đây việc đọc chủ yếu gắn với sách in truyền thống, thì nay người trẻ tiếp cận nội dung qua sách điện tử, sách nói, bài viết trên nền tảng số, thậm chí qua các bản tóm lược do trí tuệ nhân tạo hỗ trợ.

Ông cho rằng không thể đánh đồng sự thay đổi phương tiện với sự suy giảm văn hóa đọc. Thế hệ 18–24 tuổi hiện nay đọc nhiều hơn về mặt thời lượng, nhưng phân bổ trên nhiều thiết bị và định dạng khác nhau. Họ tìm kiếm kiến thức để phục vụ học tập, phát triển kỹ năng, hoàn thiện tư duy và cả nhu cầu giải trí. Việc đọc trở nên linh hoạt, gắn với mục tiêu cụ thể thay vì mang tính thói quen đơn thuần.

Trong cách tiếp cận này, gen Z thể hiện tinh thần chủ động và thực dụng tích cực: đọc để giải quyết vấn đề, đọc để nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường học tập và lao động ngày càng khốc liệt.

Bên cạnh xu hướng đọc số, nhà báo Trung Nghĩa nhấn mạnh vai trò của các hoạt động văn hóa truyền thống trong việc duy trì chiều sâu đọc. Dòng sách Tết những năm gần đây cho thấy sự đầu tư nghiêm túc về nội dung và mỹ thuật, đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn hóa của gia đình Việt trong dịp đầu năm.

Đặc biệt, ấn phẩm sách Tết do Đông A Books khởi xướng đã góp phần khơi lại phong cách “chơi sách”, “trưng sách” ngày Xuân. Các đơn vị như Nhà xuất bản Kim Đồng hay Nhà xuất bản Trẻ cũng tạo dựng những tuyến sách phù hợp với nhiều nhóm độc giả, từ thiếu nhi đến người trưởng thành.

Cùng với đó, Lễ hội Đường sách Tết TP Hồ Chí Minh được duy trì từ năm 2011 đã trở thành điểm hẹn văn hóa đặc trưng của đô thị. Không chỉ là nơi mua bán sách, không gian này còn khẳng định vai trò của tri thức trong đời sống cộng đồng, góp phần định vị TP Hồ Chí Minh như một thành phố hướng đến đô thị tri thức và đổi mới sáng tạo.

Đại sứ văn hóa đọc Tấn Tài: Đường sách Tết TP Hồ Chí Minh như một sáng kiến văn hóa có tầm nhìn dài hạn 

Từ kinh nghiệm hơn 15 năm làm báo và sáng tạo nội dung, nhà báo Tấn Tài nhìn nhận rằng thách thức lớn nhất của văn hóa đọc hiện nay không nằm ở sự cạnh tranh của công nghệ, mà ở cách thức truyền cảm hứng.

Ông cho rằng việc biến đọc sách thành nghĩa vụ hay tiêu chí bắt buộc dễ dẫn đến tâm lý đối phó. Ngược lại, khi người trẻ nhận ra giá trị thực tiễn của việc đọc đối với kỹ năng viết, nói và tư duy, họ sẽ tự giác duy trì thói quen này. Đọc, viết, nói là ba kỹ năng gắn bó hữu cơ; muốn diễn đạt tốt phải viết tốt, muốn viết tốt phải đọc nhiều. Văn hóa đọc vì thế không chỉ là hoạt động giải trí, mà là nền tảng năng lực nghề nghiệp và công dân.

Nhà báo Tấn Tài thừa nhận bản thân đã trải nghiệm sách nói và sách điện tử như một giải pháp phù hợp với nhịp sống di chuyển liên tục. Theo ông, các hình thức mới không thay thế sách in mà bổ sung cho nhau, tạo thành hệ sinh thái đọc phong phú.

Đặc biệt, việc sáng tạo nội dung từ sách trên các nền tảng số như chia sẻ cảm nhận, tóm lược nội dung, thảo luận trực tuyến đã mở rộng không gian lan tỏa tri thức. Khi những trang sách được chuyển hóa thành nội dung đa phương tiện, văn hóa đọc có cơ hội tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng trẻ.

Ông cũng đánh giá cao vai trò của Lễ hội Đường sách Tết TP Hồ Chí Minh như một sáng kiến văn hóa có tầm nhìn dài hạn. Qua 16 năm tổ chức, hoạt động này không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần ngày Xuân mà còn góp phần khẳng định vị trí của sách trong cấu trúc văn hóa đô thị hiện đại.

Những chia sẻ của hai Đại sứ Văn hóa đọc cho thấy một thực tế rõ ràng: văn hóa đọc không mất đi, mà đang chuyển hóa. Trong kỷ nguyên số, điều cần thiết không phải là hoài nghi thế hệ trẻ, mà là kiến tạo môi trường để mọi hình thức tiếp cận tri thức cùng tồn tại và bổ trợ lẫn nhau.

Khi người trẻ chủ động tìm đến sách, dù trên giấy hay trên màn hình, đó chính là biểu hiện của một xã hội đang vận động theo hướng tri thức hóa. Và trong dòng chảy ấy, văn hóa đọc tiếp tục giữ vai trò nền tảng cho sự phát triển bền vững của cá nhân và cộng đồng.