Lai Châu: bảo tồn và lan tỏa giá trị các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Vùng đất hội tụ những sắc màu văn hóa rực rỡ

Lai Châu là nơi hội tụ của 20 dân tộc anh em như Thái, H'Mông, Dao, Hà Nhì, Lự, Khơ Mú..., mỗi dân tộc mang đến một sắc thái văn hóa riêng biệt trong đời sống sinh hoạt, phong tục tập quán, lễ hội và nghệ thuật.

Vừa qua, tại xã Thu Lũm Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL) công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với diễn xướng "Xa nhà ca" và “nghệ thuật xòe ” của người Hà Nhì.

Việc công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với điễn xướng "Xa nhà ca” và “nghệ thuật xòe” của người Hà Nhì ở Lai Châu không chỉ tôn vinh, bảo tồn và phát huy giá trị đặc sắc của di sản văn hóa dân tộc Hà Nhì nơi cực Tây Tổ quốc; mà đây còn là sự kiện đặc biệt mang ý nghĩa thiêng liêng ghi nhận công lao của bao thế hệ gìn giữ di sản, khơi dậy niềm tự hào, tình yêu quê hương và ý thức trách nhiệm trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc của các địa phương.

Đồng thời, đây cũng là niềm vinh dự chung của tỉnh Lai Châu - vùng đất hội tụ những sắc màu văn hóa rực rỡ, thắm đượm nghĩa tình và kết tinh của văn hoá hơn 20 dân tộc anh em cùng sinh sống.

Trước đó, đồng bào các dân tộc Lai Châu có 4 di sản văn hóa dân tộc được vinh danh và trao chứng nhận tại Lễ công bố quyết định của Bộ VH,TT&DL công nhận danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2025 do Sở VH,TT&DL phối hợp với UBND xã Khổng Lào tổ chức. Đó là: Lễ hội Then Kin Pang dân tộc Thái tỉnh Lai Châu; tri thức dân gian về chữa bệnh của người Dao huyện Phong Thổ, huyện Tam Đường, huyện Sìn Hồ (cũ); ẩm thực dân tộc Thái tỉnh Lai Châu; Lễ Cấp sắc của người Dao Tuyển huyện Phong Thổ, huyện Tam Đường, huyện Sìn Hồ (cũ).

Bảo tồn và lan tỏa giá trị các di sản

Để bảo tồn và lan tỏa giá trị các di sản này, thời gian qua, Sở VH,TT&DL tham mưu Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh ban hành các nghị quyết, đề án về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc gắn với phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030. Hàng năm, sở chủ trì hoặc phối hợp tổ chức các lớp truyền dạy di sản văn hóa trong cộng đồng; phát triển phong trào văn hóa văn nghệ quần chúng; trình diễn, giới thiệu di sản văn hóa tiêu biểu, đặc trưng thông qua tổ chức, tham gia các sự kiện VH,TT&DL cho cán bộ, Nhân dân. Bên cạnh đó, tham mưu xét tặng danh hiệu nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể. Từ đó, phát huy vai trò của nghệ nhân trong việc truyền dạy, lan tỏa giá trị di sản qua các lễ hội. Đồng thời, ứng dụng công nghệ trong bảo tồn; sưu tầm hiện vật.

Từ năm 2021 đến nay, Sở VH,TT&DL tổ chức 41 lớp truyền dạy văn hóa truyền thống các dân tộc; tham mưu hoàn thiện quy trình đề nghị xét tặng 1 nghệ nhân Nhân dân, 5 nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể lần thứ tư, năm 2025; phối hợp với các địa phương phục dựng, duy trì tổ chức 3 lễ hội theo quy mô cấp tỉnh: Lễ hội Gầu Tào của người Mông, Then Kin Pang của người Thái, Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ thu hút hàng chục nghìn lượt du khách trong nước, quốc tế. Trong các lễ hội của tỉnh, ngoài thực hành các nghi thức cúng còn diễn ra phần thi ẩm thực, thể thao dân tộc hấp dẫn.

Việc ghi danh những di sản văn hóa không chỉ là niềm vinh dự cho cộng đồng sở hữu mà còn thể hiện trách nhiệm chung trong gìn giữ, trao truyền và phát huy giá trị di sản trong đời sống hiện đại. Đây không chỉ là việc “giữ gìn cái đã có”, mà còn là việc đưa di sản vào đời sống đương đại, gắn với phát triển du lịch bền vững, giáo dục thế hệ trẻ và tạo sinh kế cho người dân.