Nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung và "hệ mỹ học" âm nhạc hướng về Tổ quốc

Đây không chỉ là những sáng tác đơn lẻ mà là một chỉnh thể nghệ thuật có cấu trúc tư tưởng xuyên suốt, khắc họa hành trình của dân tộc từ chiều sâu văn hóa nội sinh đến khát vọng vươn mình trong không gian vũ trụ.

Nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung chia sẻ, trong lịch sử âm nhạc Việt Nam hiện đại, các ca khúc về đất nước thường xuất hiện như những phát biểu độc lập, gắn với hoàn cảnh chính trị hoặc tâm thế thời đại. Với nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung, “gia tài” 6 ca khúc về Đảng quang vinh, Tổ quốc, quê hương trong gần 100 tác phẩm anh sáng tác nhiều năm qua với khát vọng hình thành nên tiến trình tư tưởng – âm nhạc, trong đó đất nước được kiến tạo qua nhiều tầng biểu tượng, nhiều trạng thái cảm xúc và nhiều cấu trúc âm nhạc tương ứng.

Chuỗi 6 ca khúc mở đầu bằng “Tôi đi” (ca sĩ Lê Anh Dũng), một tác phẩm ballad mang tính tự sự và nội tâm rõ nét. Ở đây, đất nước chưa xuất hiện như một khái niệm được gọi tên trực tiếp, mà ẩn trong “đồng bào”, “quê hương”, “con thuyền”, “ánh mắt”. Chủ thể trung tâm là “tôi” – một cá nhân đang bước đi giữa đời sống, đang hát và đang hòa nhập. Điều đáng chú ý là cái tôi này không khép kín, không bi kịch hóa, cũng không đối đầu với hoàn cảnh; nó tồn tại trong một trạng thái dung hòa.

“Đất nước yêu người” (NSND Quốc Hưng), một ca khúc mang tinh thần cộng đồng rõ nét, kết hợp giữa chất trữ tình và hành khúc hiện đại. Tác phẩm chuyển dịch từ nội tâm sang cảm xúc tập thể, định nghĩa đất nước thông qua giá trị con người. Ở đây, trọng tâm không nằm ở khái niệm trừu tượng Tổ quốc mà ở những con người làm ra đất nước. Diễn ngôn nhân vị này làm dịu đi sắc thái chính luận thường thấy trong các ca khúc yêu nước truyền thống.

Nếu “Đất nước yêu người” mở rộng từ cá nhân sang cộng đồng, thì bài hát “Đất ơi nở hoa” (NSƯT Hoàng Tùng) đi sâu vào cội nguồn văn hóa đậm chất trữ tình dân gian. Bài hát mở đầu bằng âm thanh đàn bầu, một biểu tượng đậm tính dân tộc. Tiếng đàn bầu ngân nga từ ngàn xưa vọng về không chỉ là một chi tiết thẩm mỹ mà là lời khẳng định rằng đất nước tồn tại trước hết trong ký ức âm thanh.

Với “Đất nước vươn mình” (NSƯT Đăng Dương) - một ca khúc cổ động đương đại, sử dụng nhịp 4/4 mạnh mẽ để qua những giai điệu, lời ca kiến tạo hình ảnh đất nước như một thực thể đang chuyển động, đang bùng cháy và đang hướng tới không gian vũ trụ. Thông qua cấu trúc động từ ở thì tương lai, tác phẩm chuyển hóa cái tôi cá nhân thành năng lượng tập thể, khẳng định một diễn ngôn dân tộc tích cực và tự tin. Nếu các ca khúc trữ tình về đất nước thường xây dựng hình ảnh bảo tồn và gìn giữ, thì “Đất nước vươn mình” đề xuất một thái độ khác: Vươn, cháy, thắp sáng.

“Xin rạng ngời” (NSND Quốc Hưng) là một ca khúc trữ tình cộng đồng được kiến tạo trên nền nhịp 6/8 mềm mại, kết hợp hình tượng nông nghiệp, biểu tượng mẫu tính và mỹ học ánh sáng để tạo nên một cấu trúc lời nguyện thế tục. Đây không chỉ là một ca khúc ca ngợi đất nước mà còn là một tuyên ngôn nhân văn về trách nhiệm gìn giữ căn tính dân tộc.

Dấu ấn của chuỗi ca khúc chính là trường ca âm nhạc “Đất nước hôm nay”- một tác phẩm đa chương, đa nhịp, đa giọng. Ở đây, toàn bộ các yếu tố trước đó được tổng hợp: Cá nhân, cộng đồng, văn hóa, động năng, trách nhiệm. Cấu trúc trường ca cho phép tác giả triển khai nhiều lớp không gian và thời gian khác nhau. Nếu các bài trước là những mảnh ghép, thì tác phẩm “Đất nước hôm nay” (dài hơn 8 phút) là bản đồ tinh thần hoàn chỉnh. Đất nước được đặt trong chiều dài thời gian, không chỉ trong khoảnh khắc hiện tại.

Tác phẩm được thể hiện trong sự kết hợp của NSND Quốc Hưng (giọng nam trầm) và ca sĩ Thu Hằng (giọng nữ cao trong sáng, tinh tế), cùng sự đồng hành của Dàn nhạc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Sự kết hợp giữa kỹ thuật thanh nhạc bác học và hòa âm giao hưởng hiện đại đã tạo nên một bức tranh âm nhạc hùng tráng, chạm đến cảm xúc của mọi tầng lớp khán giả.

Ca khúc được các nghệ sĩ thực hiện MV cùng tên “Đất nước hôm nay”; đồng thời vinh dự trở thành điểm nhấn quan trọng trong Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Đường lên phía trước”, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, Báo Văn hóa tổ chức chào mừng 96 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; kỷ niệm 40 năm công cuộc Đổi mới (kể từ Đại hội VI); chào mừng thành công rực rỡ của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và chào Xuân mới Bính Ngọ 2026.

Thông qua chùm tác phẩm này, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung gửi đến thông điệp nghệ thuật: Đất nước không chỉ là quá khứ để hoài niệm mà là một thực thể đang chuyển động, hành động và “vươn mình”. Mỹ học trong nghệ thuật của Nguyễn Thành Trung là mỹ học hướng thượng, thay vì sử dụng khẩu hiệu trực diện, nhạc sĩ chọn cách “ngân ca” để tình yêu đất nước thấm sâu qua nhịp thở và trái tim mỗi cá nhân.

“Hành trình âm nhạc này là sự tri ân của tôi dành cho đồng bào, là lời hứa của một người nghệ sĩ - công dân trước vận hội mới của dân tộc. Tôi muốn mỗi giai điệu đều mang trong mình sức mạnh của sự hồi sinh và khát vọng rạng ngời”, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung chia sẻ.

Các tác phẩm được nhạc sĩ phát hành trên YouTube và các nền tảng số về âm nhạc./.