Nỗ lực lớn

Theo luật hiện hành, 234 ngành, nghề thuộc danh mục kinh doanh có điều kiện, nghĩa là DN buộc phải xin giấy phép mới được hoạt động. Trong số này, nhiều lĩnh vực đã phát sinh rào cản thủ tục, gây tốn kém thời gian và chi phí cho DN. Không ít ý kiến chuyên gia cho rằng, thay vì kiểm soát bằng giấy phép đầu vào, Nhà nước hoàn toàn có thể quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, tức là kiểm soát chất lượng đầu ra, phù hợp với thông lệ quốc tế và sự phát triển của công nghệ.

Tại Dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) trình Quốc hội, Chính phủ từng đề xuất cắt giảm 25 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, tập trung vào các lĩnh vực như dịch vụ kế toán, xuất khẩu gạo, kinh doanh tạm nhập, tái xuất thực phẩm đông lạnh… Tuy nhiên, trong quá trình rà soát bổ sung theo chỉ đạo của Thủ tướng, Bộ Tài chính phối hợp các bộ, ngành tiếp tục phân tích kỹ từng ngành nghề. Kết quả rà soát mới cho thấy, có thể cắt giảm tối thiểu 50 ngành, nghề - tức gấp đôi so với phương án trước.

Nhìn vào con số 50, có thể thấy nỗ lực không chỉ nằm ở việc “gạch bỏ” trên giấy tờ. Đó là một quá trình rà soát sâu rộng, đánh giá tác động đến quản lý Nhà nước, đến thị trường, đến an toàn xã hội. Mỗi ngành nghề được đề xuất cắt giảm đều phải trả lời thỏa đáng câu hỏi: liệu còn phù hợp thực tiễn hay không, có thể chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn kỹ thuật hay không và việc bỏ giấy phép có ảnh hưởng đến lợi ích cộng đồng hay không? Chỉ khi tất cả được chứng minh rõ ràng, ngành nghề đó mới được đề xuất đưa ra khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện.

Việc mạnh tay cắt giảm điều kiện kinh doanh được cộng đồng DN nhìn nhận như một tín hiệu tích cực. Khi không còn phải trải qua nhiều tầng nấc xin - cấp phép, DN sẽ tiết kiệm chi phí và thời gian, rút ngắn quá trình đưa sản phẩm, dịch vụ ra thị trường. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh phần lớn DN Việt Nam là DN nhỏ và vừa, nguồn lực hạn chế, dễ bị tổn thương bởi những thủ tục rườm rà.

Cắt giảm tối thiểu 50 ngành nghề cũng cho thấy tinh thần cải cách liên tục của Chính phủ. Những năm gần đây, khẩu hiệu “lấy DN làm trung tâm” không còn dừng lại ở tuyên bố, mà thể hiện qua những bước đi cụ thể, trong đó có việc chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Đây là cách tiếp cận hiện đại, tạo dư địa lớn hơn cho đổi mới, sáng tạo và cạnh tranh lành mạnh.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cho rằng, cải cách chỉ thực sự hiệu quả khi tinh thần này được lan tỏa xuống các văn bản dưới luật và cách thực thi của từng cơ quan. Luật có thể mở, nhưng nếu thông tư, quy định liên quan chậm được sửa đổi hoặc áp dụng máy móc, DN vẫn có nguy cơ vướng ở khâu triển khai. Do đó, việc cắt giảm nhóm ngành nghề có điều kiện là bước đi quan trọng, nhưng cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao chất lượng thực thi.

Dù vậy, thông điệp phát đi từ phiên thảo luận sáng 27/11 là rất rõ ràng: Chính phủ đang quyết liệt cải thiện môi trường đầu tư, tạo thêm dư địa cho DN phát triển. Việc giảm tối thiểu 50 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật trong luật, mà là dấu mốc của một tư duy quản lý mới cởi mở, hiện đại và đồng hành hơn với DN, chuẩn bị nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế.