Rửa tay trước khi ăn – khâu trọng yếu bảo đảm an toàn bữa ăn trường học

Yêu cầu bắt buộc trong bảo đảm an toàn trường học

Bàn tay là bộ phận, là công cụ linh hoạt nhất của con người. Hàng ngày, đôi tay giúp mỗi người học tập, vui chơi, ăn uống, cầm nắm đồ vật và tiếp xúc với vô số bề mặt khác nhau như bàn ghế, tay nắm cửa, đồ dùng học tập, tiền, đất cát… Chính bởi vậy, bàn tay trở thành trung gian mang theo nhiều vi khuẩn, virus gây bệnh.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng, những tác nhân gây bệnh như vi khuẩn E.coli có thể tồn tại sau khi đi vệ sinh; virus cúm, sởi, tay chân miệng có thể bám trên tay sau khi xì mũi, ho, hắt hơi hoặc chạm vào các bề mặt nhiễm khuẩn… Nếu không rửa tay sạch sẽ trước khi ăn, vi sinh vật có hại sẽ theo thức ăn xâm nhập trực tiếp vào cơ thể qua đường miệng, gây ra các bệnh về tiêu hóa và hô hấp, đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ - đối tượng có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), rửa tay bằng xà phòng có thể giảm 23 - 40% số ca mắc bệnh tiêu chảy; giảm 58% bệnh tiêu chảy ở người có hệ miễn dịch yếu; giảm 16 - 21% các bệnh về đường hô hấp như cảm lạnh; đồng thời giảm 29 - 57% tỷ lệ trẻ em phải nghỉ học do bệnh tiêu hóa. Những con số này cho thấy rửa tay là một trong những biện pháp phòng bệnh đơn giản nhưng hiệu quả và tiết kiệm nhất.

Chính vì vậy, trong tổ chức bữa ăn bán trú, khu vực rửa tay được xác định là khâu bắt buộc. Quy định về an toàn thực phẩm trong trường học yêu cầu phải bố trí bồn rửa tay với đủ nước sạch và xà phòng hoặc dung dịch rửa tay, đặt ở vị trí thuận tiện, gần khu vực ăn uống để học sinh thực hiện vệ sinh cá nhân trước khi dùng bữa.

Khu vực rửa tay ở trường học phải bảo đảm các tiêu chí, như: có nguồn nước sạch đạt quy chuẩn dùng cho ăn uống và sinh hoạt; trang bị xà phòng hoặc dung dịch rửa tay; thiết kế phù hợp lứa tuổi, chiều cao học sinh, đặc biệt ở bậc mầm non và tiểu học; bố trí hợp lý theo nguyên tắc một chiều trong tổng thể khu bếp và khu ăn, tránh nhiễm chéo và được vệ sinh thường xuyên, khô ráo, an toàn.

Bên cạnh việc bố trí cơ sở vật chất, hướng dẫn học sinh rửa tay đúng quy trình là yêu cầu quan trọng. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, quy trình rửa tay gồm 6 bước cơ bản (thực tế triển khai thường lồng ghép thành 7 thao tác hoàn chỉnh bao gồm bước làm khô tay), thực hiện dưới vòi.

Có thể khẳng định, rửa tay trước khi ăn không chỉ là thói quen vệ sinh cá nhân mà là lá chắn đầu tiên bảo vệ sức khỏe học sinh, góp phần trực tiếp vào thành công của công tác an toàn thực phẩm trường học.

Hình thành nền nếp sinh hoạt khoa học

Năm học 2025 - 2026, Hà Nội tiếp tục là địa phương có quy mô giáo dục lớn nhất cả nước với gần 3.000 trường mầm non và phổ thông, hơn 128.000 cán bộ, giáo viên. Mỗi ngày, toàn thành phố cung cấp khoảng 730.000 suất ăn học đường từ hơn 3.100 bếp ăn tập thể. Quy mô lớn đồng nghĩa với yêu cầu quản lý an toàn thực phẩm càng nghiêm ngặt.

Giữa tháng 9/2025, Sở GD&ĐT Hà Nội đã có văn bản yêu cầu các phòng chuyên môn và các cơ sở giáo dục trực thuộc tăng cường công tác bảo đảm an toàn thực phẩm năm học 2025 - 2026. Một trong những nội dung trọng tâm là quản lý chặt chẽ bếp ăn tập thể, suất ăn học đường; bảo đảm thiết kế, bố trí theo nguyên tắc một chiều; có khu vực rửa tay, vệ sinh riêng cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh; bảo đảm đủ nước sạch theo quy chuẩn của Bộ Y tế.

Trước đó, Quyết định số 2195/QĐ-BGDĐT ngày 10/8/2022 của Bộ GD&ĐT về hướng dẫn tổ chức bữa ăn học đường kết hợp hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh trong cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học cũng quy định rõ trách nhiệm của nhà trường trong việc hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng theo đúng quy trình trước khi ăn.

Thực hiện chỉ đạo này, hầu hết trường học trên địa bàn Hà Nội đã đầu tư, cải tạo khu vực rửa tay theo hướng khoa học, thân thiện với học sinh. Tại các trường tiểu học có tổ chức bán trú, như Trường Tiểu học Phú Cường (xã Nội Bài), Trường Tiểu học Chi Đông (xã Quang Minh)…, bồn rửa tay được lắp đặt vừa tầm, có nhiều vòi để học sinh rửa tay đồng thời, tránh ùn tắc giờ cao điểm; xà phòng được bổ sung đầy đủ; một số trường trang bị thêm dung dịch sát khuẩn tay nhanh.

Sau mỗi buổi học, trước giờ ăn trưa, học sinh xếp hàng ngay ngắn tại khu vực rửa tay. Dưới sự hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên trực bán trú, các em thực hiện đầy đủ các bước rửa tay. Mỗi học sinh dành khoảng 1 - 2 phút cho thao tác này, bảo đảm đủ thời gian chà xát kỹ các kẽ tay, đầu ngón tay. Sau khi rửa xong, các em lau khô tay rồi mới vào lớp nhận suất ăn.

Nhấn mạnh ý nghĩa của công tác này, lãnh đạo UBND TP Hà Nội yêu cầu các nhà trường, đặc biệt là khối mầm non và tiểu học thực hiện nghiêm quy định về an toàn thực phẩm, trong đó có khâu rửa tay trước khi ăn. Đây không chỉ là trách nhiệm hành chính mà còn là trách nhiệm đối với sức khỏe, sự phát triển toàn diện của thế hệ tương lai.

Thực tế cho thấy, khi khu vực rửa tay được bố trí hợp lý, quy trình được hướng dẫn thường xuyên, việc rửa tay trở thành thói quen tự giác của học sinh. Từ một hành động được nhắc nhở, rửa tay dần trở thành ý thức cá nhân. Học sinh không chỉ rửa tay trước khi ăn ở trường mà còn duy trì thói quen này trong quá trình học tập, sinh hoạt. Bởi thế, ngoài tác dụng phòng bệnh trực tiếp, rửa tay còn góp phần giáo dục kỹ năng sống, ý thức giữ gìn vệ sinh cá nhân, trách nhiệm với sức khỏe cộng đồng trong hôm nay và cả mai sau.