Thực đơn bữa ăn bán trú – nền tảng của dinh dưỡng học đường

Thực đơn đa dạng, đủ chất 

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, thực đơn bữa ăn bán trú chính là “gốc rễ” của dinh dưỡng học đường. Một thực đơn khoa học không chỉ cần đa dạng món ăn, đủ nhóm chất mà còn phải phù hợp với từng độ tuổi, đặc điểm sinh lý và nhu cầu phát triển của học sinh.

Hiện nay, việc xây dựng thực đơn bán trú tại các trường học được căn cứ trên Bảng thành phần thực phẩm Việt Nam do Bộ Y tế và Viện Dinh dưỡng ban hành, cùng với các khuyến nghị về nhu cầu năng lượng và tỷ lệ các chất sinh năng lượng trong khẩu phần học đường. Theo đó, tỷ lệ các chất sinh năng lượng được khuyến nghị gồm: Protein chiếm khoảng 13 – 20%, Lipit 20 – 30%, Gluxit 55 – 65% tổng năng lượng khẩu phần.

Từ các căn cứ này, thực đơn bán trú cần bảo đảm cân đối giữa các nhóm thực phẩm: tinh bột, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất; đồng thời thay đổi thường xuyên để tránh đơn điệu, kích thích sự ngon miệng của học sinh. Thực tế cho thấy, những trường xây dựng thực đơn theo chu kỳ tuần hoặc tháng, có sự luân phiên món ăn hợp lý thường nhận được sự đồng thuận cao từ phụ huynh.

PGS.TS Bùi Thị Nhung – Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viên Mặt Trời cho biết: mỗi lứa tuổi có tiêu chuẩn dinh dưỡng và yêu cầu chế biến khác nhau. Với trẻ nhà trẻ, thức ăn cần mềm, dễ tiêu hóa; lứa tuổi mẫu giáo có thể ăn thô hơn nhưng vẫn phải chế biến nhỏ, mềm. Đối với học sinh tiểu học, THCS và THPT, nhu cầu năng lượng tăng lên, thực đơn cần phong phú hơn, phù hợp với khẩu vị và tâm lý lứa tuổi.

Bên cạnh đó, chuyên gia cũng khuyến cáo hạn chế thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, giò chả, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và đường – những thực phẩm có thể ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe trẻ em nếu sử dụng thường xuyên. Thay vào đó, cần đa dạng hóa nguồn thực phẩm tươi, ưu tiên rau củ, thịt cá, trứng, sữa và các loại đậu.

“Một bữa ăn nên có trên 10 loại thực phẩm, trong đó từ 3 – 5 loại rau củ, 2 – 3 loại thực phẩm cung cấp chất đạm. Không có loại thực phẩm nào chứa đầy đủ tất cả dưỡng chất, vì vậy sự đa dạng chính là chìa khóa cho việc bảo đảm dinh dưỡng bữa ăn”, PGS.TS Bùi Thị Nhung nhấn mạnh.

Không chỉ dừng lại ở việc đủ chất, cách chế biến cũng đóng vai trò quan trọng. Các món ăn cần được chế biến phù hợp với khả năng nhai nuốt của học sinh, giảm xương, hạn chế cay mặn, đồng thời thay đổi hình thức trình bày để tạo hứng thú, nhất là với học sinh nhỏ tuổi. Chẳng hạn, cùng là món rau nhưng có thể kết hợp nhiều loại, cắt nhỏ, phối màu để hấp dẫn hơn với trẻ.

Công khai thực đơn – tăng niềm tin của phụ huynh

Cùng với việc xây dựng thực đơn khoa học, công khai thực đơn đang được nhiều trường học coi là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm tính minh bạch, tăng cường sự giám sát của phụ huynh và xã hội.

Thực tế cho thấy, nhiều cơ sở giáo dục đã thực hiện nghiêm túc việc công khai thực đơn theo tuần hoặc theo tháng trên các kênh thông tin chính thức. Tại Trường Tiểu học Trung Yên (phường Yên Hoà), mục “Công tác bán trú” trên website nhà trường thường xuyên đăng tải thực đơn bán trú theo từng tuần, từng tháng, kèm theo bảng định lượng dinh dưỡng chi tiết cho từng ngày. Thông qua kênh này, phụ huynh có thể dễ dàng theo dõi từng bữa ăn, thực phẩm sử dụng và tỷ lệ các chất dinh dưỡng bữa ăn ở trường của con.

Trong khi đó, Trường Tiểu học chất lượng cao Tràng An (phường Hoàn Kiếm) lại lựa chọn hình thức gửi thực đơn từng tuần vào sáng thứ Hai trên các trang thông tin chính thức của nhà trường. Trong thực đơn ghi rõ bữa chính, món tráng miệng, quà chiều và nguồn gốc xuất xứ thực phẩm, giúp phụ huynh yên tâm hơn về chất lượng bữa ăn của con.

Tương tự, tại Trường THCS Chương Dương (phường Hồng Hà), thực đơn bán trú được gửi đến phụ huynh vào đầu mỗi tuần. Thực đơn nêu rõ từng món ăn, thường gồm cơm, canh, món mặn; riêng ngày thứ Sáu có thể linh hoạt thay đổi sang mì, bún để phù hợp với sở thích và nhu cầu của học sinh.

Không chỉ dừng ở việc công khai thực đơn bằng văn bản, hầu hết các trường đều gửi hình ảnh bữa ăn hằng ngày của học sinh trên nhóm Zalo lớp. Những hình ảnh này giúp phụ huynh thấy rõ khẩu phần, cách chế biến, không gian ăn uống của con em mình, từ đó tăng sự tin tưởng và gắn kết với nhà trường.

“Nhìn thực đơn cô giáo chủ nhiệm gửi và niêm yết công khai trên Fanpage của trường, chúng tôi thấy yên tâm vì biết hôm nay, ngày mai và các ngày trong tuần con ăn gì. Thậm chí, gia đình có thể nhìn thực đơn của trường để tham khảo và chế biến các món ăn ở nhà cho con”, chị Nguyễn Thị Thu Hà – một phụ huynh chia sẻ.

Anh Nguyễn Văn Nam - đại diện ban phụ huynh Trường Tiểu học Chi Đông (xã Quang Minh) cũng cho biết, sau thời gian triển khai mô hình bữa ăn bán trú năm học 2025 - 2026, việc công khai thực đơn và hình ảnh bữa ăn đã nhận được sự đồng thuận cao. Phụ huynh phấn khởi khi con được ăn sạch sẽ, đủ dinh dưỡng và an toàn, đồng thời mong muốn nhà trường tiếp tục duy trì hình thức tổ chức bữa ăn bán trú như hiện nay.

Thực đơn bữa ăn bán trú không đơn thuần là danh sách các món ăn trong ngày mà còn là thước đo chất lượng chăm sóc học sinh của mỗi nhà trường. Khi thực đơn được xây dựng khoa học, công khai minh bạch và có sự giám sát của phụ huynh, bữa ăn bán trú sẽ thực sự trở thành nền tảng vững chắc cho dinh dưỡng học đường, góp phần nuôi dưỡng những thế hệ học sinh khỏe mạnh, phát triển toàn diện.