Sửa Luật Thủ đô: Trao quyền đủ mạnh để Hà Nội bứt phá phát triển

Việc sửa đổi Luật Thủ đô được đặt trong bối cảnh yêu cầu phát triển của Hà Nội ngày càng cao, trong khi mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và sự thay đổi nhanh của hệ thống pháp luật chung đang tác động trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả của các cơ chế đặc thù. Tại các cuộc làm việc với Bộ Tư pháp, các bộ, ngành Trung ương và chuyên gia, một điểm chung được nhấn mạnh là Luật Thủ đô (sửa đổi) cần được xây dựng theo tư duy mới, phải tạo được một khuôn khổ thể chế đủ linh hoạt, đủ “độ mở” để Hà Nội chủ động phát triển.

Trao quyền đi đôi với trách nhiệm và cơ chế kiểm soát

Phát biểu tại buổi làm việc với Bộ Tư pháp mới đây, Phó Chủ tịch HĐND Thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai - Phó Trưởng đoàn Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội nhấn mạnh trách nhiệm của HĐND Thành phố trong việc phối hợp xây dựng thể chế. Việc HĐND Thành phố tham gia từ sớm, từ đầu cùng UBND Thành phố và các bộ, ngành Trung ương thể hiện tinh thần trách nhiệm chung của Hà Nội trong quá trình xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), nhằm bảo đảm tiến độ và chất lượng cao nhất.

Phó Chủ tịch HĐND Thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai cho rằng, độ mở của Luật Thủ đô phụ thuộc rất lớn vào nhận thức về vị trí đặc biệt của Thủ đô để trao quyền tương xứng. Tuy nhiên, trao quyền luôn đi kèm trách nhiệm hết sức nặng nề, nhất là với HĐND Thành phố - cơ quan thực hiện chức năng quyết định và giám sát ở địa phương, với tính chất không khác gì “Quốc hội thu nhỏ”. Do đó, thiết kế chính sách phải đồng thời giải quyết hai yêu cầu: chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm nhưng vẫn có cơ chế kiểm soát hiệu quả; xây dựng thể chế có độ mở, song đủ chặt chẽ để bảo vệ cán bộ trong quá trình tổ chức thực hiện.

Dẫn Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù cho các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô, Phó Chủ tịch HĐND Thành phố Hà Nội cho rằng, dù nghị quyết được ban hành trong thời gian ngắn nhưng có các điều khoản ràng buộc rất chặt chẽ. Khi đưa các nội dung này vào Luật Thủ đô (sửa đổi), cần thiết kế theo hướng vừa bảo vệ cán bộ, vừa quản trị được hệ thống theo cách làm mới. Trên tinh thần đó, Phó Chủ tịch HĐND Thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai mong muốn Bộ Tư pháp và các chuyên gia tiếp tục hỗ trợ Hà Nội về thể chế và kỹ thuật lập pháp, để xây dựng một bộ luật mới thực sự tiên phong.

Ở góc độ điều hành chung, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho rằng, sửa đổi Luật Thủ đô cần được tiếp cận với tư duy đổi mới và tầm nhìn dài hạn, nhằm tạo cơ sở pháp lý vượt trội đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù. Luật phải cho phép Thủ đô mạnh dạn thí điểm những mô hình mới, cách làm mới, song vẫn bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, minh bạch và lợi ích chung.

Tinh thần xuyên suốt được xác định là “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”, gắn với yêu cầu “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”. Trên cơ sở đó, Thành phố Hà Nội dự kiến Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ thể chế hóa 4 nhóm chính sách lớn, tập trung vào các nội dung trọng tâm gồm: vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Thủ đô; thẩm quyền của chính quyền Thủ đô; quản trị, xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; Vùng Thủ đô.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Hà Nội khẳng định, Thành phố sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp để khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, tuân thủ nghiêm lộ trình xây dựng Luật với tinh thần trách nhiệm cao nhất, hướng tới mục tiêu xây dựng một khung pháp lý đủ mạnh, đủ linh hoạt, để Hà Nội tự chủ hơn trong phát triển và thực hiện tốt vai trò đầu tàu, dẫn dắt.

Cần khung thể chế vượt trội, trao quyền đủ mạnh

Theo đại diện Bộ Tài chính, từ khi Luật Thủ đô 2024 có hiệu lực, Bộ đã đồng hành cùng Bộ Tư pháp và Thành phố Hà Nội trong quá trình triển khai, đánh giá thi hành Luật cũng như chuẩn bị xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi). Một dấu mốc quan trọng là việc phối hợp xây dựng, trình Chính phủ và Quốc hội ban hành Nghị quyết số 258/2025/QH15, góp phần khơi thông dòng vốn đầu tư công và xã hội hóa, đồng thời phân cấp, phân quyền khá triệt để cho Hà Nội trong các lĩnh vực quy hoạch, đầu tư và tài chính.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính cũng thẳng thắn nhìn nhận, nhiều cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô đã được luật hóa thành quy định chung, làm giảm tính đặc thù; mức độ phân cấp trong một số lĩnh vực còn thận trọng, chưa cho phép Thủ đô chủ động hoàn toàn trong thử nghiệm các mô hình quản trị đô thị phức tạp; các vấn đề mang tính vùng như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường vẫn thiếu cơ chế điều phối đủ mạnh.

Cùng quan điểm, đại diện Bộ KH&CN cho rằng, một số nội dung của Luật Thủ đô hiện hành đã được mở rộng trong các luật chuyên ngành mới ban hành. Vì vậy, khi sửa đổi Luật Thủ đô cần rà soát kỹ để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời bổ sung các cơ chế vượt trội hơn trong những lĩnh vực mà luật chung chưa đáp ứng được yêu cầu đặc thù của Thủ đô.

Trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị, đại diện Bộ Xây dựng khẳng định Luật Thủ đô 2024 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội tổ chức lập và điều chỉnh quy hoạch theo cách tiếp cận tích hợp đa ngành, liên kết vùng và phát triển bền vững. Từ thực tiễn triển khai, Bộ Xây dựng cho rằng khi sửa đổi Luật Thủ đô cần thể chế hóa rõ hơn quy hoạch tổng thể Thủ đô, làm rõ mối quan hệ giữa quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị - nông thôn, đồng thời bổ sung quy định về khai thác không gian ngầm, phát triển nhà ở xã hội, đô thị thông minh, hạ tầng số và cơ chế chia sẻ dữ liệu đô thị.

Trong lĩnh vực giáo dục, đại diện Bộ GD&ĐT cho biết, Luật Thủ đô 2024 đã tạo cơ sở để ban hành Nghị định số 202/2025/NĐ-CP với mức độ phân quyền rất mạnh cho UBND Thành phố Hà Nội trong liên kết giáo dục và giảng dạy chương trình giáo dục tích hợp. Từ thực tiễn đó, Bộ GD&ĐT đề xuất tiếp tục mở rộng phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực giáo dục khi sửa đổi Luật Thủ đô.

Ở lĩnh vực nông nghiệp, môi trường và tài nguyên, đại diện Bộ NN&MT thống nhất cao với chủ trương sửa đổi Luật Thủ đô một cách toàn diện, cho rằng việc sửa đổi cần đặt trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và mô hình chính quyền đô thị hai cấp, nhằm tạo dư địa phát triển đủ rộng cho Thủ đô.

Trong khi đó, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho rằng, cách tiếp cận xây dựng Luật Thủ đô hiện hành theo hướng quy định các cơ chế, chính sách đặc thù đã bộc lộ nhiều hạn chế, không còn đáp ứng yêu cầu phát triển rất nhanh, rất cao của Thủ đô. Nhiều chính sách đặc thù đã trở thành quy định chung, thậm chí có nội dung các luật chuyên ngành ban hành sau còn “vượt” Luật Thủ đô.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần được xây dựng với cách tiếp cận khác, theo hướng trao quyền để Thủ đô tự chủ phát triển, thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và tạo cơ sở pháp lý cho việc hiện thực hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Bộ trưởng cũng lưu ý yêu cầu tiến độ rất cấp bách khi dự án Luật dự kiến trình Quốc hội khóa XVI vào tháng 4/2026, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tư pháp và Thành phố Hà Nội để bảo đảm chất lượng, tính khả thi và hiệu quả khi Luật được thông qua.