Sửa Luật Thủ đô: Yêu cầu tất yếu từ thực tiễn phát triển

Nhận diện vướng mắc, yêu cầu tất yếu phải sửa đổi Luật

Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 (một số nội dung có hiệu lực từ 1/7/2025). Việc ban hành Luật đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lập pháp đối với Thủ đô Hà Nội, không chỉ thay thế Luật Thủ đô năm 2012 mà còn thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.

Ngay sau khi Luật được thông qua, công tác chỉ đạo, triển khai thi hành đã được thực hiện khẩn trương. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 762/QĐ-TTg ngày 22/8/2024 về Kế hoạch triển khai thi hành Luật Thủ đô. Trên cơ sở các kế hoạch và văn bản chỉ đạo, Bộ Tư pháp, các bộ, ngành và UBND TP Hà Nội đã triển khai công tác tổ chức thi hành Luật một cách quyết liệt, toàn diện thông qua nhiều hình thức như tuyên truyền, phổ biến, tập huấn các nội dung của Luật; xây dựng, trình và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết; bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất, nguồn lực con người cho việc thực thi.

Nhìn chung, công tác chỉ đạo, tổ chức triển khai và theo dõi thi hành Luật Thủ đô đã được các cơ quan Trung ương và TP Hà Nội đặc biệt quan tâm, triển khai chủ động, kịp thời và đạt những kết quả bước đầu tích cực, tạo nền tảng quan trọng để đưa Luật vào cuộc sống.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn thi hành Luật Thủ đô cũng bộc lộ không ít khó khăn, vướng mắc, cả trong tổ chức thực hiện lẫn từ chính các quy định của Luật. Đây là lý do Bộ Tư pháp phối hợp với UBND TP Hà Nội tổ chức Hội nghị nhằm đánh giá khách quan, toàn diện kết quả thực hiện, chỉ rõ những bất cập, làm rõ nguyên nhân và xác định phương hướng hoàn thiện thể chế cho Thủ đô trong giai đoạn mới.

Từ thực tiễn tổng kết, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh nhấn mạnh, bối cảnh phát triển đất nước đang bước sang giai đoạn mới với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, hoàn thiện thể chế, phát triển nhanh và bền vững. Trong bối cảnh đó, Thủ đô Hà Nội phải thực sự đóng vai trò trung tâm, hạt nhân dẫn dắt phát triển vùng và cả nước.

Đồng thời, thời gian qua, hệ thống pháp luật có nhiều thay đổi quan trọng, nhiều luật và nghị quyết của Quốc hội được ban hành với tư duy, cách tiếp cận mới, trong đó có không ít quy định đã trực tiếp tác động, sửa đổi hoặc làm “mờ” tính đặc thù của một số cơ chế trong Luật Thủ đô năm 2024. Yêu cầu tổ chức lại bộ máy chính quyền theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; yêu cầu phân quyền, phân cấp mạnh mẽ hơn; yêu cầu thí điểm các mô hình quản trị mới, nhất là trong các lĩnh vực đô thị, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số… cũng đặt ra những đòi hỏi mà Luật Thủ đô hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ.

Từ đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô được khẳng định không chỉ là cần thiết mà còn mang tính tất yếu, khách quan và cấp bách.

Phân quyền mạnh, hoàn thiện thể chế Vùng Thủ đô

Từ thực tiễn triển khai Luật Thủ đô và trên cơ sở các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, Nhà nước, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh cho biết, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần được xây dựng với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn. Mục tiêu là tạo cơ sở pháp lý vượt trội, đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù, mạnh dạn thí điểm các mô hình mới, cách làm mới, đồng thời vẫn bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, minh bạch và lợi ích chung.

Tinh thần xuyên suốt được xác định là “Trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”, gắn với yêu cầu “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”. Trên tinh thần đó, TP Hà Nội dự kiến Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ thể chế hóa 4 nhóm chính sách lớn, với 31 cơ chế, chính sách cụ thể.

Một là, về vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Thủ đô, Luật tiếp tục khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Hà Nội là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia; trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế; có vai trò dẫn dắt, lan tỏa phát triển vùng và cả nước. Luật được định hướng xây dựng như một đạo luật cơ bản, có tính chất đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô, cho phép văn bản quy định chi tiết và văn bản thi hành Luật Thủ đô được quy định khác với các văn bản quy phạm pháp luật chung của Trung ương khi cần thiết.

Hai là, về thẩm quyền của chính quyền Thủ đô, Luật được định hướng phân quyền mạnh mẽ, toàn diện và thực chất hơn. TP được tăng cường thẩm quyền trong tổ chức bộ máy, quản lý biên chế, chính sách tiền lương, thu nhập và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; trong ban hành cơ chế, chính sách đặc thù; thí điểm các mô hình, cơ chế mới trong phạm vi kiểm soát rủi ro. Đồng thời, mở rộng quyền chủ động trong quản lý tài chính - ngân sách; huy động, phân bổ nguồn lực đầu tư; quyết định dự án đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư; triển khai các hình thức xã hội hóa, hợp tác công - tư; chủ động hơn trong quản lý đất đai, tài nguyên, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất phục vụ phát triển Thủ đô.

Ba là, về quản trị, xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, Luật hướng tới đổi mới phương thức quản trị theo hướng hiện đại, dựa trên công nghệ số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Luật tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội chủ động trong quy hoạch; phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD); triển khai các mô hình kinh tế mới như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, kinh tế ban đêm, kinh tế bạc, kinh tế tầm thấp; phát triển đô thị Hòa Lạc theo mô hình đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt về khoa học, công nghệ và giáo dục - đào tạo. TP cũng được trao quyền chủ động hơn trong bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường.

Bốn là, đối với Vùng Thủ đô, Luật dự kiến hoàn thiện thể chế liên kết phát triển, xác lập rõ vai trò hạt nhân, trung tâm điều phối của Hà Nội; tăng cường liên kết về hạ tầng, kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Đồng thời, nghiên cứu thiết lập Ủy ban điều phối phát triển Vùng Thủ đô và Quỹ Phát triển Vùng Thủ đô nhằm huy động, phân bổ nguồn lực hiệu quả cho các chương trình, dự án liên kết vùng có tính chiến lược, lâu dài.

Theo kế hoạch, Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI (tháng 4/2026).