Thẩm định Luật Thủ đô (sửa đổi): Trao quyền mạnh, tạo đột phá phát triển

Chiều 10/2, Bộ Tư pháp tổ chức họp thẩm định Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú - Chủ tịch Hội đồng thẩm định chủ trì cuộc họp. Tham dự cuộc họp có Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy; Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu; Phó Chủ tịch HĐND TP Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai - Phó Trưởng đoàn Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội.

Hoàn thiện thể chế đặc thù, tạo lợi thế cạnh tranh cho Thủ đô

Trình bày dự thảo Tờ trình Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn cho biết, việc sửa đổi Luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn; qua đó đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh và động lực then chốt để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững.

Dự án Luật được xây dựng trên quan điểm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp năm 2013 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15 của Quốc hội, cũng như các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Theo Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn, các cơ chế, chính sách trong dự thảo Luật phải mang tính đặc thù, vượt trội; đồng thời kế thừa, phát triển những quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm hiệu quả, khắc phục những bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô năm 2024. Dự thảo cũng kế thừa Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô, cũng như các cơ chế đặc thù đang được thí điểm tại một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Tinh thần xuyên suốt trong xây dựng dự thảo Luật được xác định là “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”. Theo đó, các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô phải có trọng tâm, trọng điểm; phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Hà Nội và khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, nhằm tạo động lực và đột phá mới, từng bước tháo gỡ các “điểm nghẽn”, thách thức, đồng thời tạo thể chế thuận lợi, dẫn dắt phát triển trong giai đoạn mới.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 42 điều, trong đó có nhiều quy định mới, đặc thù, mang tính đột phá. Dự thảo khẳng định rõ địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia; nơi đặt trụ sở các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao và tổ chức quốc tế. Đồng thời, Hà Nội được xác định là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế.

Một điểm nhấn quan trọng của dự thảo là khẳng định giá trị pháp lý của Luật Thủ đô là luật cơ bản, có tính chất đặc thù và được ưu tiên áp dụng trên địa bàn Thủ đô. Thành phố được lựa chọn áp dụng quy định của pháp luật thuận lợi cho phát triển Thủ đô trong trường hợp các văn bản ban hành sau Luật Thủ đô có quy định khác nhau về cùng một vấn đề.

Phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực

Dự thảo Luật Thủ đô bổ sung nguyên tắc về phân quyền cho chính quyền Thủ đô, nhằm thể chế hóa chủ trương phân quyền mạnh mẽ, tối đa, toàn diện cho TP Hà Nội, trừ các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo, dân tộc và những lĩnh vực gắn với chủ quyền, lợi ích quốc gia.

Song song với việc trao quyền, dự thảo cũng hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tổ chức thực hiện hiệu quả cơ chế giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện Luật. Đây được xem là yêu cầu quan trọng để bảo đảm việc phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, sử dụng hiệu quả và đúng mục tiêu các cơ chế, chính sách đặc thù.

Liên quan đến phát triển Thủ đô theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô, dự thảo Luật bổ sung nhiều cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm thu hút và sử dụng hiệu quả các nguồn lực về tài chính, đầu tư, tổ chức bộ máy và biên chế. Đáng chú ý, dự thảo mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho HĐND, UBND TP Hà Nội, cho phép ban hành các quy định mới hoặc khác với quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ để thực hiện thẩm quyền của chính quyền địa phương trong xây dựng và phát triển Thủ đô.

Dự thảo cũng quy định cơ chế thí điểm chính sách, qua đó xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới phục vụ xây dựng và phát triển Thủ đô và Vùng Thủ đô. Đồng thời, dự thảo đặt ra yêu cầu quản trị Thủ đô bằng các phương thức tiên tiến, hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu số, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.

Tại cuộc họp, các ý kiến phát biểu đều thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi), với các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn được nêu trong dự thảo Tờ trình; phù hợp với chủ trương của Đảng, yêu cầu phát triển của Thủ đô và đất nước trong kỷ nguyên mới.

Các đại biểu đánh giá dự thảo Luật phù hợp với các chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các nội dung có liên quan; phù hợp với mục đích ban hành, hình thức văn bản, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật. Dự thảo cũng được nhận định là phù hợp với Hiến pháp năm 2013, Nghị quyết số 203/2025/QH15 và tương thích với các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Chuyển từ quản lý sang quản trị và kiến tạo phát triển

Cơ bản tán thành với việc phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho chính quyền Thủ đô, một số ý kiến nhấn mạnh, việc phân quyền trong lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách, đầu tư và thị trường cần bảo đảm không ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, nguyên tắc thị trường và các cam kết quốc tế của Việt Nam. Việc phân quyền trong các lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ, môi trường và an sinh xã hội cần bảo đảm quyền con người, quyền công dân, công bằng xã hội, phát triển bền vững và gìn giữ bản sắc, giá trị văn hóa của Thủ đô và Vùng Thủ đô.

Nhiều ý kiến cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình, nhằm thiết lập hệ thống kiểm soát quyền lực đồng bộ, chặt chẽ trong quá trình thực hiện Luật; bảo đảm các cơ chế, chính sách đặc thù được áp dụng đúng thẩm quyền, đúng mục tiêu, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc.

Góp ý về chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đại diện Bộ Tài chính đề nghị làm rõ căn cứ và lý do điều chỉnh, đồng thời đánh giá đầy đủ tác động của đề xuất nâng mức trích lập cho nghiên cứu và phát triển; bổ sung các cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh nguy cơ lợi dụng chính sách thông qua sáp nhập, giải thể doanh nghiệp để hưởng ưu đãi thuế.

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu khẳng định giá trị và ý nghĩa của Luật Thủ đô hiện hành, đồng thời cho biết Hà Nội đang triển khai đồng bộ ba trụ cột quan trọng, gồm Quy hoạch tổng thể Thủ đô, Luật Thủ đô (sửa đổi) và Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh tư duy mới trong xây dựng Luật là chuyển từ quản lý sang quản trị và kiến tạo phát triển; phân cấp, phân quyền theo hướng TP Hà Nội được làm và chịu trách nhiệm. Với quan điểm “nhanh nhưng không tư lợi”, Thành phố sẽ thận trọng trong việc triển khai các nội dung thí điểm, bảo đảm công khai, minh bạch để người dân và các cơ quan, tổ chức giám sát.

Khẳng định vị trí, vai trò đặc biệt của Luật Thủ đô đối với Hà Nội, với quốc gia, dân tộc và trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, Thành phố sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại cuộc họp, phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp để hoàn thiện Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) theo hướng có sức sống lâu bền, tư duy mới, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn tới. Đồng thời, Hà Nội đã chuẩn bị sẵn sàng các văn bản, nghị quyết cần thiết để triển khai thi hành Luật ngay sau khi được Quốc hội thông qua.