Thị trường tài chính toàn cầu “nín thở” chờ quyết định lãi suất của Nhật Bản

Thị trường trái phiếu toàn cầu rung lắc sau phát biểu của Thống đốc BoJ

Trong bài phát biểu hồi đầu tuần trước, Thống đốc BoJ Kazuo Ueda đã sử dụng ngôn từ mà nhiều chuyên gia kinh tế đánh giá là dấu hiệu rõ ràng cho thấy ông đang chuẩn bị tâm lý cho thị trường về động thái tăng lãi suất tại cuộc họp chính sách cuối cùng của năm nay.

Trả lời phỏng vấn tờ Financial Times ngày 9/12, Thống đốc Ueda cho biết nền kinh tế Nhật Bản đã vượt qua cú sốc do Mỹ thay đổi chính sách thuế quan. Phát biểu này tiếp tục củng cố kỳ vọng của thị trường về động thái tăng lãi suất tại cuộc họp quan trọng của BoJ vào tuần tới. “Lạm phát cơ bản của Nhật Bản vẫn đang tiếp tục tăng dần lên mục tiêu 2%” - ông Ueda cho hay.

Thị trường hoán đổi lãi suất - nơi giá các hợp đồng phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về lãi suất chính sách trong tương lai, hiện đặt cược vào khả năng 91% BoJ sẽ nâng lãi suất trong cuộc họp tuần tới.

Việc BoJ duy trì lãi suất âm trong nhiều năm và mới chỉ kết thúc vào năm ngoái đã giúp các nhà đầu tư vay vốn giá rẻ để mua tài sản nước ngoài có lợi suất cao hơn, thị trường toàn cầu hiện đang chuẩn bị cho hậu quả từ việc chi phí vay của Nhật Bản tăng cao.

Sau phát biểu của Thống đốc Ueda vào tuần trước, lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn 2 năm đã tăng lên mức cao nhất trong 17 năm, trong khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm đạt 1,94% trong ngày 4/12. Đồng yen Nhật cũng leo dốc khoảng 1% trong tuần trước.

Thị trường trái phiếu toàn cầu cũng cảm nhận được tác động lan tỏa, với lợi suất trái phiếu chính phủ Đức kỳ hạn 10 năm tăng 0,06 điểm phần trăm và lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm cộng 0,08 điểm phần trăm trong ngày 4/12.

Biến động này gợi nhớ những đợt rung lắc trên thị trường hồi đầu năm nay, khi lo ngại về nhu cầu đối với JGB kỳ hạn dài làm gia tăng quan ngại về sự mất cân đối cung - cầu trên thị trường trái phiếu chính phủ toàn cầu. “Kinh nghiệm từ giai đoạn đó cho thấy các đợt bán tháo trái JGB đều tác động rất lớn đến thị trường trái phiếu toàn cầu. Lợi suất JGB càng tăng, các nhà đầu tư lớn tại Nhật Bản càng có động lực để bán tài sản ở nước ngoài và đưa vốn về nước. Hiệu ứng lan truyền có thể nhanh chóng vượt ra ngoài Nhật Bản” - ông Mike Riddell, Giám đốc quỹ tại Fidelity International, nhận định với tờ Financial Times.

Vì sao giao dịch chênh lệch lãi suất đồng yen lại quan trọng?

Chính sách lãi suất siêu thấp kéo dài nhiều năm cùng mức độ ổn định của đồng yen đã đưa Nhật Bản trở thành một tâm điểm hàng đầu thế giới của loại hình carry - trade - chiến lược vay đồng tiền lãi suất thấp để đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn ở nước ngoài.

Các ước tính về quy mô và mức độ lan tỏa của carry - trade đồng yen có sự chênh lệch lớn, từ hàng trăm tỷ USD đến hàng nghìn tỷ USD. Dù vậy, thị trường nhìn chung cho rằng dòng vốn này đã góp phần nâng đỡ đà tăng của nhiều loại tài sản trên toàn cầu, từ cổ phiếu, trái phiếu cũng như bất động sản, tín dụng tư nhân và cả tác phẩm nghệ thuật.

Các nhà đầu tư theo đuổi chiến lược carry - trade đặc biệt nhạy cảm trước biến động tỷ giá mạnh và những thay đổi nhanh trong kỳ vọng về lộ trình lãi suất của các ngân hàng T.Ư. Chính vì vậy, giới đầu tư dành sự quan tâm đặc biệt đến các phát biểu của Thống đốc BoJ Ueda, trong bối cảnh thị trường ngày càng kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ giảm lãi suất trong tháng này.

“Nhật Bản rõ ràng đã đóng vai trò một nguồn vốn lớn cho phần còn lại của thế giới. Nếu bất kỳ dòng tiền này trong số đó quay trở lại thị trường nội địa, hiệu ứng lan tỏa có thể nhanh chóng xuất hiện trên phạm vi toàn cầu” - chuyên gia kinh tế về thị trường mới nổi Michael Langham tại công ty quản lý tài sản Aberdeen đánh giá.

BoJ thắt chặt tiền tệ có ý nghĩa gì đối với thị trường Nhật Bản và toàn cầu?

Theo giới chuyên gia, việc BoJ nâng lãi suất có thể làm gia tăng biến động trên cả thị trường Nhật Bản lẫn toàn cầu. Trước đó, đợt tăng lãi suất của cơ quan này vào tháng 7/2024 đã dẫn đến cú sụp đổ trong một ngày tồi tệ thứ hai trong lịch sử của thị trường chứng khoán Nhật Bản khi lao dốc 12% trong một phiên. Vào thời điểm đó, đồng yen tăng giá mạnh, còn chỉ số S&P 500 của chứng khoán Mỹ cũng chịu áp lực giảm bán tháo.

Nhật Bản hiện là một chủ nợ lớn của thế giới khi vượt Trung Quốc trở thành nước nắm giữ nhiều trái phiếu chính phủ Mỹ nhất. Một số nhà đầu tư lo ngại lợi suất của JGB tăng có thể kích hoạt làn sóng đưa vốn về nước, qua đó làm gia tăng biến động trên thị trường trái phiếu Mỹ và các thị trường lớn khác.

Điều này diễn ra trong bối cảnh giới đầu tư toàn cầu lo ngại về nhu cầu từ các bên mua truyền thống như quỹ hưu trí và công ty bảo hiểm nhân thọ đối với trái phiếu chính phủ dài hạn, đặc biệt khi các nước phát triển phát hành lượng trái phiếu kỷ lục và các ngân hàng T.Ư đã thu hẹp mạnh các chương trình mua trái phiếu hậu đại dịch Covid-19. “Lãi suất địa phương tăng đang thu hút vốn quay về Nhật Bản… Đối với các chính phủ nước ngoài, việc thiếu người mua trái phiếu vào thời điểm không thể tệ hơn” - ông James Novotny, Giám đốc đầu tư tại Jupiter cho biết.

Ngoài ra, một số nhà phân tích cảnh báo rằng những biến động trên thị trường trái phiếu có thể lan sang các loại tài sản khác. Chiến lược gia về cổ phiếu Manish Kabra tại ngân hàng Societe Generale lưu ý: “Động thái tăng lãi suất của BoJ có thể gây rủi ro lớn hơn cho thị trường cổ phiếu Mỹ so với các quyết định của Fed hay những điều chỉnh chính sách khác tại Mỹ”.

Tuy nhiên, không phải ai cũng cho rằng thị trường toàn cầu sẽ chịu tác động tiêu cực lớn như vậy. Bất chấp phục hồi vào tuần trước, đồng yen đã suy yếu trong những tháng gần đây, trong khi những thay đổi về lãi suất tương đối sau khi tính đến chi phí phòng ngừa rủi ro có thể đồng nghĩa với việc trái phiếu nước ngoài vẫn giữ được sức hấp dẫn.

Trong khi đó, Quỹ hưu trí Chính phủ Nhật Bản (GPIF) được yêu cầu duy trì một cơ cấu phân bổ rất chặt chẽ và gần như không thay đổi với 25% danh mục đầu tư dành cho trái phiếu nước ngoài. Nhiều quỹ hưu trí nội địa khác cũng tuân theo cơ cấu phân bổ này của GPIF. Vì vậy, khó có khả năng xảy ra một đợt điều chỉnh phân bổ lớn và bất thường trong ngắn hạn. "Tôi tin rằng sẽ không xảy ra đợt bán tháo hàng loạt do BoJ tăng lãi suất" - nhà quản lý danh mục đầu tư trái phiếu Vincent Chung tại T Rowe Price cho biết.

Theo chiến lược gia trưởng về tài sản Max Kettner tại ngân hàng HSBC, tình hình hiện nay khác với những biến động của thị trường tài chính trong năm 2024. "Năm nay, các nhà đầu cơ đã nắm giữ vị thế mua ròng kỷ lục đồng yen, do đó, rủi ro về việc thu hồi các giao dịch chênh lệch lãi suất đáng kể như chúng ta đã chứng kiến vào mùa Hè năm 2024 là rất hạn chế" - ông Kettner nói thêm.