Trung tâm công nghiệp văn hóa mở không gian phát triển mới cho Hà Nội

Hiện thực hóa tinh thần Luật Thủ đô bằng thiết chế trung tâm công nghiệp văn hóa

Luật Thủ đô 2024 được Quốc hội thông qua năm 2024 đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển Hà Nội, khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển bền vững, gắn chặt với kinh tế, đô thị và chất lượng sống của người dân. Trong tổng thể đó, khoản 7, Điều 21 của Luật đã trao cho HĐND thành phố Hà Nội thẩm quyền ban hành các quy định cụ thể về tổ chức và hoạt động của trung tâm công nghiệp văn hóa – một mô hình phát triển mới, phù hợp với xu thế kinh tế sáng tạo của các đô thị lớn trên thế giới.

Nghị quyết số 24/2025/NQ-HĐND ra đời chính là bước đi cụ thể hóa tinh thần đó. Nghị quyết không chỉ xác lập khung pháp lý cho việc hình thành các trung tâm công nghiệp văn hóa mà còn định hình rõ quan điểm phát triển: lấy sáng tạo làm trung tâm, lấy giá trị văn hóa làm nền tảng và lấy thị trường làm động lực. Theo Nghị quyết, trung tâm công nghiệp văn hóa là không gian có ranh giới địa lý xác định, nơi tập trung các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hỗ trợ trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, đồng thời phải bảo đảm hài hòa giữa yếu tố thương mại và nhiệm vụ bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, di sản của Thủ đô.

Việc ban hành Nghị quyết 24/2025 cho thấy Hà Nội không tiếp cận công nghiệp văn hóa như một khái niệm trừu tượng mà như một cấu phần cụ thể của nền kinh tế đô thị hiện đại. Thông qua thiết chế trung tâm công nghiệp văn hóa, các nguồn lực văn hóa vốn phân tán được tổ chức lại một cách có hệ thống, tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái sáng tạo với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, nghệ sĩ và cộng đồng.

Cơ chế đặc thù cho đột phá công nghiệp văn hóa

Điểm nổi bật của Nghị quyết số 24/2025/NQ-HĐND là việc thiết kế một hệ thống cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ những “nút thắt” lâu nay trong phát triển công nghiệp văn hóa. Thay vì phát triển dàn trải, Nghị quyết yêu cầu các trung tâm công nghiệp văn hóa phải tập trung phần lớn hoạt động cho các ngành công nghiệp văn hóa cốt lõi, từ sáng tác, biểu diễn, trưng bày đến đào tạo và ươm tạo nhân lực sáng tạo. Hoạt động thương mại, dịch vụ chỉ đóng vai trò hỗ trợ, tạo nguồn lực tái đầu tư cho văn hóa.

Một điểm quan trọng khác là cơ chế khai thác, chuyển đổi các không gian và tài sản hiện có. Ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng trung tâm công nghiệp văn hóa từ việc chuyển đổi công năng, cải tạo, sửa chữa, nâng cấp cơ sở sản xuất công nghiệp, cơ sở y tế, cơ sở giáo dục đào tạo và trụ sở cơ quan, đơn vị không còn hoạt động hoặc phải thực hiện việc di dời, trong phạm vi khu phát triển thương mại và văn hóa, khu vực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng hoặc khu vực lân cận nhằm xây dựng hệ sinh thái văn hóa, sáng tạo, kết nối thị trường, thúc đẩy các hoạt động thương mại, văn hóa. Cách tiếp cận này vừa tiết kiệm nguồn lực, vừa phù hợp với thực tiễn đô thị Hà Nội, nơi tồn tại nhiều “di sản công nghiệp” có thể chuyển hóa thành không gian sáng tạo mới.

Cùng với đó, Nghị quyết khuyến khích mạnh mẽ hợp tác công – tư, xác định Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, quy hoạch và hỗ trợ hạ tầng, trong khi khu vực tư nhân, doanh nghiệp văn hóa và giới sáng tạo là chủ thể vận hành. Chính sách ưu đãi về đầu tư, đất đai, thuế, đào tạo nhân lực, xúc tiến quảng bá, đăng ký sở hữu trí tuệ được thiết kế đồng bộ, hướng trực tiếp tới các doanh nghiệp, nghệ sĩ, nghệ nhân và người làm sáng tạo.

Tinh thần này hoàn toàn thống nhất với định hướng mà ngành Văn hóa và Thể thao Hà Nội xác định cho năm 2026. Phát biểu tại hội nghị triển khai nhiệm vụ ngành Văn hóa – Thể thao năm 2026, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long nhấn mạnh, năm 2025 là năm cuối thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2021–2025, ngành đã phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, đạt nhiều kết quả nổi bật trên các lĩnh vực văn hóa, thể thao và truyền thông. Trên nền tảng đó, năm 2026 được xác định là năm đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ số và phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế thể thao, bám sát tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và chủ đề công tác của Thành phố là “Kỷ cương, chuyên nghiệp – Đột phá, sáng tạo – Hiệu quả, bền vững”.

Trung tâm công nghiệp văn hóa trong chiến lược phát triển bền vững

Phát triển trung tâm công nghiệp văn hóa không tách rời các nhiệm vụ lớn mà ngành Văn hóa và Thể thao Hà Nội đang triển khai. Trên phương diện thể chế, Sở Văn hóa và Thể thao xác định trọng tâm là rà soát, hoàn thiện và tham mưu ban hành các cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền nhằm thể chế hóa kịp thời các quan điểm, mục tiêu phát triển văn hóa và thể thao, bảo đảm đồng bộ với các định hướng lớn của Trung ương và các chiến lược và quy hoạch liên quan của Thủ đô.

Một nhiệm vụ then chốt là xây dựng và triển khai Đề án “Bộ chỉ tiêu thống kê về các ngành công nghiệp văn hóa trên địa bàn TP Hà Nội”. Đây được coi là công cụ quan trọng để đo lường đầy đủ, thực chất đóng góp của công nghiệp văn hóa vào GRDP, phục vụ công tác hoạch định chính sách, thu hút đầu tư và quản lý phát triển ngành theo hướng có cơ sở dữ liệu và tiêu chí rõ ràng. Khi các trung tâm công nghiệp văn hóa đi vào vận hành, bộ chỉ tiêu này sẽ là “thước đo” phản ánh hiệu quả của chính sách và chất lượng tăng trưởng của lĩnh vực văn hóa.

Song song với đó, Hà Nội tiếp tục hoàn thiện khung chính sách hỗ trợ các ngành công nghiệp văn hóa mũi nhọn, từng bước hình thành và vận hành hiệu quả các trung tâm công nghiệp văn hóa, khu phát triển thương mại – văn hóa và không gian sáng tạo. Mục tiêu phấn đấu để công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 5% GRDP của Thành phố trong năm 2026 được xem là bước đi quan trọng, tạo đà hướng tới mục tiêu 9% GRDP vào năm 2030.

Một lợi thế nổi trội của Hà Nội trong phát triển công nghiệp văn hóa là hệ thống di sản phong phú, đa dạng. Trong năm 2026, ngành Văn hóa và Thể thao tiếp tục tập trung nguồn lực tu bổ, tôn tạo các di tích trọng điểm, di sản thế giới, di tích quốc gia đặc biệt, đồng thời lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng các di sản tiêu biểu. Việc phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững, giáo dục truyền thống và xây dựng sản phẩm văn hóa đặc trưng được xác định là hướng đi lâu dài, vừa bảo tồn vừa tạo nguồn thu tái đầu tư cho di sản, đúng với tinh thần phát triển trung tâm công nghiệp văn hóa mà Nghị quyết 24/2025 đã đặt ra.

Trong lĩnh vực nghệ thuật, Hà Nội tiếp tục hoàn thiện cơ chế cấp phép, thẩm định theo hướng công khai, minh bạch, tạo môi trường thuận lợi cho sáng tạo, biểu diễn và tổ chức sự kiện. Việc đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, nguồn nhân lực cho các nhà hát, đoàn nghệ thuật công lập, gắn với hình thành thị trường văn hóa lành mạnh, đa dạng, sẽ góp phần nuôi dưỡng các “hạt nhân” cho trung tâm công nghiệp văn hóa trong tương lai. Song song đó, việc phát triển hệ thống thư viện công cộng, thư viện cộng đồng, hiện đại hóa hoạt động thư viện và nuôi dưỡng văn hóa đọc tiếp tục được coi là một thành tố quan trọng của công nghiệp văn hóa.

Ở lĩnh vực quảng cáo, việc hoàn thiện quy hoạch quảng cáo ngoài trời, sửa đổi quy chế quản lý theo hướng đồng bộ, hiện đại sẽ góp phần định hình diện mạo đô thị và nâng cao giá trị kinh tế của các sản phẩm truyền thông – một cấu phần quan trọng của công nghiệp văn hóa đô thị.