Bài 4: Đưa công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế chủ lực

Lựa chọn lĩnh vực ưu tiên phát triển

Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 theo Quyết định số 2486/QĐ-TTg ngày 14/11/2025 của Thủ tướng Chính phủ đã nêu rõ, mục tiêu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trở thành các ngành kinh tế quan trọng, phấn đấu tăng trưởng ở mức cao và gia tăng kim ngạch xuất khẩu những sản phẩm công nghiệp văn hóa thuộc các lĩnh vực trọng tâm, trọng điểm. Qua đó góp phần quảng bá, lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam và khẳng định thương hiệu, vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Đặc biệt, Chiến lược đưa ra quan điểm phát triển công nghiệp văn hóa với tư duy sắc bén, hành động sắc sảo, lựa chọn tinh hoa, đột phá để phát triển.

Chiến lược định hướng tập trung phát triển trọng tâm, trọng điểm 6 ngành công nghiệp văn hóa (Điện ảnh; Nghệ thuật biểu diễn; Phần mềm và các trò chơi giải trí; Quảng cáo; Thủ công mỹ nghệ; Du lịch văn hóa), hình thành kết nối, gia tăng giá trị sản phẩm, thúc đẩy khả năng khai thác và chuyển hóa các giá trị văn hóa trở thành sức mạnh mềm quốc gia.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, việc lựa chọn lĩnh vực ưu tiên phát triển rất quan trọng đối với bất kỳ địa phương nào. Muốn phát triển công nghiệp văn hóa, Hà Nội không nên đầu tư tràn lan, mà phải lựa chọn mũi nhọn. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Hà Nội nên tập trung trước tiên cho du lịch văn hóa, vì có nhiều di sản, điểm đến, văn hóa phát triển. Bên cạnh đó, Hà Nội có ẩm thực rất độc đáo, với phở, cốm đều được công nhận là di sản - việc tập trung lĩnh vực này vừa thể hiện được tình yêu Hà Nội, vừa tác động tích cực đến kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, điện ảnh là hướng đi tốt để phát triển công nghiệp văn hóa. Bởi Hà Nội có nhiều cảnh đẹp, mỗi góc phố đều là "phim trường", đều có thể kể những câu chuyện hay...

Cùng với đó, Hà Nội cũng có thế mạnh về phát triển thời trang thành ngành công nghiệp văn hóa, bởi trên địa bàn TP có hệ sinh thái về trường đào tạo, có nhiều sự kiện thời trang, các tuần lễ thời trang toàn quốc và quốc tế, nhiều nhà thiết kế danh tiếng được thế giới yêu thích. Ngoài ra, phần mềm và trò chơi giải trí cũng là lĩnh vực tiềm năng để đầu tư phát triển. Hà Nội có khu công nghệ cao, đang phát triển mạnh về bán dẫn, có nhiều tài năng ở lĩnh vực sáng tạo phần mềm...

“Đặc biệt nhìn từ những concert lớn gần đây có thể thấy, công nghiệp biểu diễn cũng là lĩnh vực có tiềm năng phát triển mạnh. Nếu tích hợp nghệ thuật biểu diễn với du lịch văn hóa, đây sẽ là hướng đi giúp Hà Nội phát triển mạnh hơn” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ.

Theo TS Bùi Thị Kim Chi - Viện Văn hóa và Phát triển (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh), để thực hiện chủ trương phát triển công nghiệp văn hóa với bản sắc riêng, tạo dựng thương hiệu giá trị trong và ngoài nước, Hà Nội cần phát huy tốt hơn nguồn lực di sản văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Theo đó, TP cần thực hiện tốt việc tư liệu hóa các di sản văn hóa, đánh giá tiềm năng chuyển hóa, tích hợp giá trị trong sản phẩm và dịch vụ văn hóa của hệ thống di sản văn hóa. Từ đó có định hướng rõ ràng đầu tư, phát huy giá trị của di sản văn hóa cho phát triển công nghiệp văn hóa.

Các chuyên gia cũng cho rằng, Hà Nội cần đẩy mạnh thực hiện các cam kết với UNESCO về Thành phố Sáng tạo thông qua thực hiện nghiêm Luật Sở hữu trí tuệ, tổ chức các hội thi sáng tạo, các dự án phát triển đô thị cần chú ý đến không gian sáng tạo mang đặc trưng văn hóa Thăng Long - Hà Nội.

TS Vũ Thúy Hiền - Viện Nghiên cứu kinh tế - xã hội Hà Nội bày tỏ, TP cần tập trung phát triển các sản phẩm du lịch gắn với di sản mang đậm bản sắc của Thủ đô nghìn năm văn hiến, có thương hiệu sản phẩm nổi bật và sức cạnh tranh cao trong nước và quốc tế. Trong đó ưu tiên phát triển du lịch văn hóa và sản phẩm du lịch thông minh ứng dụng công nghệ số để nâng tầm các di sản như: Hoàng thành Thăng Long, Thành Cổ Loa, Thành cổ Sơn Tây, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hồ Gươm, các đền, đình, chùa... Đồng thời phát triển du lịch tham quan làng cổ, làng nghề truyền thống gắn với không gian văn hóa, giới thiệu sản phẩm nghề truyền thống và trải nghiệm đời sống làng quê.

Cùng với đó, khai thác giá trị đặc sắc của khu vực hồ Tây, phố cổ, phố cũ, sông Hồng để phát triển du lịch văn hóa, lễ hội, âm nhạc, ẩm thực, vui chơi giải trí, gắn với phát triển kinh tế đêm. Ngoài ra phát triển khu du lịch quốc gia Hương Sơn - Quan Sơn với sản phẩm văn hóa, nghỉ dưỡng nổi bật; khu Sơn Tây - Ba Vì là khu du lịch quốc gia về cội nguồn lịch sử, sinh thái tham quan, bảo tồn động thực vật và nghỉ dưỡng…

Gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực

Trưởng Phòng Quản lý di sản (Sở VH&TT Hà Nội) Phạm Thị Lan Anh cho biết, thời gian qua, Hà Nội đã triển khai nhiều giải pháp quan trọng nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản, đồng thời biến di sản thành nguồn lực cho sự phát triển công nghiệp văn hóa. Sở VH&TT đã tham mưu, xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho việc phát triển văn hóa. Đặc biệt, trong Luật Thủ đô đã có những quy định riêng dành cho lĩnh vực văn hóa, mở ra điều kiện tốt hơn để bảo tồn và phát huy di sản trong giai đoạn tới.

Đáng chú ý, HĐND TP Hà Nội đã ban hành Nghị quyết 24/2025/NQ-HĐND ngày 10/7/2025 về việc quy định về tổ chức và hoạt động của Trung tâm công nghiệp văn hóa trên địa bàn TP Hà Nội (thực hiện khoản 7 Điều 21 Luật Thủ đô), Nghị quyết 25/2025/NQ-HĐND ngày 10/7/2025 quy định về khu phát triển thương mại và văn hóa trên địa bàn TP Hà Nội (thực hiện khoản 8, Điều 21 Luật Thủ đô) với nhiều cơ chế, chính sách ưu đãi. Đây là hai quyết sách quan trọng, mở ra cơ hội để Hà Nội phát huy nguồn lực phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa.

Tuy nhiên, để các Nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ và sự đầu tư tâm huyết. Trước hết, TP cần nâng cao nhận thức và sự đồng thuận của toàn xã hội để cùng triển khai hiệu quả. Tiếp đến, phải huy động được tối đa nguồn lực xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực tư nhân tham gia cùng TP. Điều này cũng đồng nghĩa với việc chúng ta cần đổi mới cách thức quản lý văn hóa theo hướng cởi mở, linh hoạt hơn.

Cùng với đó, yếu tố quan trọng nhất vẫn là con người. Đội ngũ cán bộ, đặc biệt ở cấp cơ sở, phải được nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu mới, đồng thời, cần huy động thêm lực lượng nhân sự chất lượng cao từ bên ngoài. Cuối cùng, TP phải thường xuyên tổ chức các sự kiện tôn vinh, quảng bá, lan tỏa những mô hình hay, cách làm hiệu quả. Khi đó, xã hội sẽ có thêm cảm hứng, còn các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân sẽ có thêm động lực để tiếp tục đồng hành, góp sức cho sự phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định mục tiêu hình thành các trung tâm công nghiệp văn hóa như: trung tâm hội nghị, hội thảo, nghỉ dưỡng cấp quốc tế tại khu vực núi Ba Vì nói riêng và phía Tây Bắc TP nói chung; trung tâm thương mại tự do, trường quay, khu vui chơi giải trí mang tầm quốc tế tại khu vực phía Bắc sông Hồng và khu vực núi Sóc. Cùng với đó, đầu tư xây dựng một số công trình văn hóa, thể thao mới, hiện đại, đặc sắc, mang tính biểu tượng thời kỳ mới của Thủ đô như: hệ thống nhà hát hiện đại và truyền thống (Nhà hát Thăng Long, Nhà hát Ngọc Trai…), tổ hợp thể thao tầm cỡ quốc tế (tại khu vực Bắc sông Hồng, phía Tây, phía Nam); xây dựng không gian văn hóa, thể thao, du lịch đặc sắc, hấp dẫn tại khu vực bãi giữa sông Hồng, xã đảo Minh Châu.

TP cũng sẽ thực hiện di dời, chuyển đổi công năng một số công sở, cơ sở sản xuất để mở rộng không gian phục vụ các hoạt động văn hóa sáng tạo, khuyến khích thành lập các bảo tàng, thư viện tư nhân. Đặc biệt tạo lập các khu phát triển thương mại và văn hóa trên cơ sở các khu phố, tuyến phố, làng nghề, điểm dân cư hiện hữu.

Theo TS Bùi Thị Kim Chi - Viện Văn hóa và Phát triển (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh), Hà Nội cần nhanh chóng triển khai thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân. Cụ thể, TP cần có cơ chế khuyến khích các DN tư nhân, cá nhân trong và ngoài nước đầu tư vào các hoạt động sáng tạo, sản xuất các sản phẩm, dịch vụ văn hóa chất lượng cao, xây dựng thương hiệu mạnh. Trong đó, rất cần hình thành một số DN lớn trong các lĩnh vực thế mạnh của công nghiệp văn hóa Hà Nội.

"Cùng với đó, có cơ chế thu hút sự tham gia của cộng đồng, chú ý đến sự tham gia của lớp thanh niên, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, nghệ nhân trong các hoạt động nuôi dưỡng, khuyến khích sự sáng tạo. Trong đó, cần chấp nhận rủi ro trong hoạt động này vì bản thân công nghiệp văn hóa có tính rủi ro cao” - TS Bùi Thị Kim Chi bày tỏ.

(Còn nữa)