Chia sẻ rủi ro công - tư: Điều kiện để đổi mới sáng tạo đi vào thực tế

Khi đổi mới sáng tạo vẫn là “cuộc chơi rủi ro” với doanh nghiệp

Một thực tế là dù chủ trương thúc đẩy khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đã rất rõ ràng, nhưng đầu tư cho đổi mới sáng tạo vẫn chưa trở thành lựa chọn ưu tiên của phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nguyên nhân không chỉ nằm ở hạn chế về nguồn lực, mà còn ở rủi ro chính sách và thể chế.

Chia sẻ tại Hội thảo “Nghị quyết số 57-NQ/TW và 68-NQ/TW: Nền tảng để doanh nghiệp tư nhân đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, mới đây, ông Nguyễn Trung Thực - Viện trưởng Viện Tin học doanh nghiệp thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho biết hơn 90% doanh nghiệp được khảo sát gặp khó khăn trong việc dự báo thay đổi chính sách.

“Khi môi trường pháp lý thiếu ổn định và khả năng dự báo thấp, doanh nghiệp rất khó xây dựng chiến lược nghiên cứu phát triển trung và dài hạn. Đây là rào cản vô hình nhưng có tác động rất lớn đến quyết định đầu tư cho khoa học và công nghệ” - ông Nguyễn Trung Thực nhận định.

Theo ông Nguyễn Trung Thực, thể chế hiện nay vẫn thiên về quản lý hơn là khuyến khích. Các chính sách ưu đãi cho nghiên cứu phát triển và đổi mới công nghệ chưa đủ hấp dẫn, thủ tục tiếp cận các quỹ hỗ trợ còn phức tạp và thiếu linh hoạt. Trong khi đó, các công cụ chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và doanh nghiệp vẫn còn hạn chế, khiến doanh nghiệp phải tự gánh phần lớn rủi ro trong các dự án đổi mới sáng tạo.

Từ góc độ thị trường công nghệ, ông Đặng Tùng Sơn - Phó Chủ tịch SVP, Giám đốc Chiến lược Tập đoàn công nghệ CMC cho rằng, Nhà nước có thể đóng vai trò quan trọng trong việc tạo lập thị trường ban đầu cho các sản phẩm công nghệ do doanh nghiệp trong nước làm chủ.

“Chính sách mua sắm công, nếu được thiết kế phù hợp, sẽ trở thành công cụ chia sẻ rủi ro hiệu quả, giúp doanh nghiệp có đầu ra ổn định để tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu và phát triển” - ông Đặng Tùng Sơn nói.

Cơ chế chia sẻ rủi ro để khơi thông nguồn lực cho chuyển đổi số

Từ thực tiễn đó, các chuyên gia đề xuất cần phát triển mạnh các cơ chế chia sẻ rủi ro công tư trong đầu tư đổi mới sáng tạo. Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là xây dựng các quỹ đồng đầu tư, trong đó Nhà nước cùng tham gia góp vốn với doanh nghiệp hoặc quỹ đầu tư tư nhân vào các dự án công nghệ chiến lược. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm rủi ro cho doanh nghiệp, mà còn tạo tín hiệu tích cực cho thị trường.

Bên cạnh đó, việc triển khai các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cũng được xem là một hình thức chia sẻ rủi ro về pháp lý. Khi doanh nghiệp được phép thử nghiệm công nghệ mới trong khuôn khổ sandbox, rủi ro pháp lý được giới hạn trong phạm vi cho phép, giúp doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới mà không lo ngại những hệ lụy ngoài dự kiến.

TS Nguyễn Hiền Phương - Tổng Giám đốc Vietnamobile cho rằng, việc chia sẻ rủi ro cần được nhìn nhận cả trong đầu tư hạ tầng số. “Các dự án hạ tầng số đòi hỏi vốn lớn, thời gian thu hồi dài và chịu tác động mạnh của chính sách. Do đó, cần có các mô hình đối tác công tư phù hợp với đặc thù của hạ tầng số, trong đó Nhà nước không chỉ là cơ quan quản lý mà còn là đối tác cùng chia sẻ rủi ro và lợi ích với doanh nghiệp” - TS Nguyễn Hiền Phương nhấn mạnh.

Đồng thời, TS Nguyễn Hiền Phương cũng kiến nghị, cần rà soát lại các nghĩa vụ tài chính và chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp viễn thông, cũng như xây dựng cơ chế linh hoạt hơn trong tiếp cận tài nguyên tần số và triển khai công nghệ mới như 5G.

“Khi rủi ro được phân bổ hợp lý giữa Nhà nước và doanh nghiệp, khu vực tư nhân sẽ có thêm động lực để đầu tư cho hạ tầng số và các dịch vụ số giá trị gia tăng” - chuyên gia nhận định.

Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị đang mở ra một không gian phát triển mới cho khu vực doanh nghiệp tư nhân, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực then chốt cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Để Nghị quyết 57 và Nghị quyết 68 đi vào cuộc sống, không thể chỉ dừng ở việc khẳng định vai trò của doanh nghiệp tư nhân, mà cần cụ thể hóa bằng các cơ chế chia sẻ rủi ro đủ mạnh. Khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, đồng hành và chia sẻ rủi ro, đổi mới sáng tạo sẽ không còn là “cuộc chơi rủi ro” của riêng doanh nghiệp, mà trở thành động lực chung cho phát triển kinh tế số và chuyển đổi số quốc gia…