Đào tạo nghề - nghệ nhân - doanh nghiệp: Trụ cột hệ sinh thái ẩm thực Hà Nội

Ẩm thực Hà Nội - nguồn lực văn hóa trong tiến trình hội nhập

Hà Nội từ lâu được nhìn nhận là trung tâm hội tụ tinh hoa ẩm thực của cả nước. Từ những món ăn gắn với 36 phố phường đến các làng nghề truyền thống, ẩm thực không chỉ hiện diện trong đời sống thường nhật mà còn trở thành dấu ấn văn hóa đặc trưng của Thủ đô. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, giá trị ấy đang được nhìn nhận lại như một nguồn lực phát triển quan trọng.

Theo các đánh giá quốc tế, Việt Nam liên tục nằm trong nhóm những điểm đến ẩm thực hấp dẫn trên thế giới, trong đó Hà Nội được coi là một điểm sáng. Lợi thế của Hà Nội không chỉ nằm ở sự đa dạng món ăn, mà còn ở chiều sâu văn hóa, nơi mỗi món ăn gắn với một câu chuyện, một không gian và một cộng đồng thực hành. Đây cũng chính là nền tảng để ẩm thực Thủ đô tham gia vào chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa.

Lễ hội Văn hóa Ẩm thực Hà Nội 2025, với chủ đề “Hà Nội - Hành trình Ẩm thực Kết nối Sáng tạo”, tiếp tục khẳng định vai trò của ẩm thực trong chiến lược phát triển văn hóa - du lịch của Thành phố. Không gian lễ hội không chỉ giới thiệu các món ăn đặc sắc, mà còn tạo điều kiện để di sản ẩm thực được trình diễn, thực hành và truyền dạy, qua đó mở ra cơ hội kết nối giữa các chủ thể trong lĩnh vực này.

Từ việc ghi danh nhiều di sản ẩm thực vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đến các hoạt động quảng bá, sáng tạo sản phẩm văn hóa từ ẩm thực, Hà Nội đang từng bước biến di sản thành “tài sản”, nguồn lực cho phát triển bền vững. Tuy nhiên, để ẩm thực thực sự trở thành ngành kinh tế văn hóa, bài toán nguồn nhân lực và sự liên kết giữa các bên liên quan được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết.

Kết nối đào tạo nghề với nghệ nhân và doanh nghiệp

Trong tiến trình xây dựng hệ sinh thái ẩm thực bền vững, đào tạo nghề được coi là một mắt xích quan trọng. TS. Trịnh Thị Thu Hà - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội cho rằng, Hà Nội có lợi thế đặc biệt khi vừa là trung tâm văn hóa, vừa là nơi hội tụ các nghệ nhân, làng nghề, nhà hàng và doanh nghiệp ẩm thực. Tuy nhiên, lợi thế ấy chỉ có thể phát huy khi được kết nối hiệu quả với hệ thống đào tạo nguồn nhân lực.

Theo định hướng phát triển đến năm 2030, ngành kỹ thuật chế biến món ăn của Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội được xác định là ngành đào tạo trọng điểm quốc tế. Mục tiêu không chỉ là đào tạo ra những đầu bếp có tay nghề, mà còn là lực lượng lao động có khả năng hội nhập, hiểu biết về văn hóa và có tư duy sáng tạo. Để đạt được mục tiêu đó, nhà trường không thể tách rời khỏi thực tiễn nghề nghiệp.

“Sinh viên nghề ẩm thực cần được tiếp cận trực tiếp với nghệ nhân và doanh nghiệp, những chủ thể đang nắm giữ tri thức nghề và kinh nghiệm thực hành. Việc hình thành mối liên kết giữa nhà trường, nghệ nhân và doanh nghiệp sẽ tạo nên một chuỗi giá trị khép kín, trong đó đào tạo gắn với thực hành, còn di sản được trao truyền một cách sống động” - TS. Trịnh Thị Thu Hà nhấn mạnh.

Ở góc độ này, các lễ hội ẩm thực đóng vai trò như một không gian thực hành mở. Tại Lễ hội Văn hóa Ẩm thực Hà Nội 2025, nhiều hoạt động trình diễn, workshop, giao lưu giữa nghệ nhân và sinh viên được tổ chức, giúp người học không chỉ quan sát mà còn trực tiếp tham gia vào quy trình chế biến, hiểu được tinh thần và tri thức ẩn sau mỗi món ăn. Đây là điều mà môi trường lớp học truyền thống khó có thể thay thế.

TS. Trịnh Thị Thu Hà cho rằng, nếu chỉ đào tạo trong khuôn khổ nhà trường, sinh viên sẽ thiếu trải nghiệm thực tiễn. Ngược lại, nếu nghệ nhân và doanh nghiệp thiếu sự tham gia của các cơ sở đào tạo, nguy cơ đứt gãy thế hệ kế cận là điều khó tránh khỏi. Chính vì vậy, việc xây dựng một hệ sinh thái, nơi các bên cùng tham gia và cùng hưởng lợi, là hướng đi cần thiết cho ẩm thực Hà Nội trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó, hợp tác quốc tế cũng được xem là một hướng mở quan trọng. Việc tổ chức các sự kiện ẩm thực ở nước ngoài, giao lưu quốc tế và đưa ẩm thực Hà Nội ra thế giới không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh Thủ đô, mà còn tạo động lực để nâng cao chất lượng đào tạo và chuẩn hóa nghề nghiệp theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Từ góc nhìn phát triển dài hạn, TS. Trịnh Thị Thu Hà mong muốn các cơ quan quản lý tiếp tục đóng vai trò kết nối, hình thành mạng lưới hợp tác bền vững giữa nhà trường, nghệ nhân và doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng lại ở các hoạt động mang tính thời điểm.

“Khi mối liên kết này được duy trì thường xuyên, ẩm thực Hà Nội sẽ không chỉ được tôn vinh như một di sản, mà còn trở thành một ngành kinh tế văn hóa có sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa quốc tế” - TS. Trịnh Thị Thu Hà bày tỏ.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, câu chuyện xây dựng hệ sinh thái ẩm thực bền vững cho thấy một cách tiếp cận toàn diện, nơi đào tạo nghề, thực hành di sản và thị trường cùng song hành. Lễ hội Văn hóa Ẩm thực Hà Nội 2025, từ góc nhìn ấy, không chỉ là sự kiện tôn vinh món ăn, mà còn là điểm khởi đầu cho những kết nối dài hạn, góp phần nâng tầm ẩm thực Thủ đô trong tương lai.