Giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm

Tuy nhiên, trước thực trạng vi phạm đã và đang diễn ra, các đại biểu Quốc hội đề xuất những giải pháp mạnh trong việc tăng cường công tác hậu kiểm.

Dự thảo Luật Xây dựng (sửa đổi) được dư luận đặc biệt quan tâm tới vấn đề sẽ miễn giấy phép xây dựng. Thảo luận về những quy định mới tại dự thảo của luật, các đại biểu nhất trí việc miễn giảm giấy phép xây dựng, nhưng để ngăn chặn vi phạm, phải quy rõ trách nhiệm của người đứng đầu cấp cơ sở và cơ quan chức năng liên quan. Bởi thực tế, vi phạm trật tự xây dựng tại các đô thị lớn vẫn diễn ra phức tạp và biến hóa tinh vi. Tình trạng công trình xây dựng không phép, sai phép như lấn chiếm vỉa hè, đất công, vượt tầng, thay đổi công năng… vẫn diễn ra ở nhiều nơi.

Giới chuyên gia quản lý đô thị đánh giá, miễn giấy phép xây dựng mang lại nhiều lợi ích thiết thực khi người dân, DN không tốn thời gian, công sức và chi phí để thực hiện thủ tục giấy tờ; chủ đầu tư được trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm nhiều hơn về công trình; cơ quan quản lý Nhà nước có thể tập trung nguồn lực vào việc quản lý các công trình quan trọng, phức tạp… Nhưng mặt trái là, nếu thiếu cơ chế kiểm soát đủ mạnh, việc này có thể dẫn đến hệ lụy khó lường, như tình trạng xây dựng sai quy hoạch, sai thiết kế, ảnh hưởng đến an toàn công trình, môi trường sống, và gây ra tranh chấp, khiếu kiện phức tạp. Do vậy, cơ chế tăng hậu kiểm cần đặc biệt quan tâm, bảo đảm cho sự chủ động, kịp thời và hiệu quả hơn trong việc ngăn chặn vi phạm từ khi còn trứng nước.

Thực tế, đội ngũ cán bộ chuyên môn về xây dựng ở cấp phường, xã hiện nay mỏng và kiêm nhiệm. Vì vậy, để bảo đảm trách nhiệm, nhiệm vụ, cần có chính sách tăng cường biên chế, đào tạo nâng cao chuyên môn; đồng thời, có cơ chế phối hợp chặt chẽ với các phòng, ban chuyên môn để hỗ trợ khi cần thiết; xây dựng quy trình hậu kiểm minh bạch, rõ ràng, kết hợp với công nghệ thông tin, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý và trách nhiệm của chính quyền cơ sở là cơ sở để bảo đảm kiểm soát lĩnh vực xây dựng.

Tại Hà Nội, báo cáo sơ bộ cho thấy, trong năm 2024, tăng 7.061 công trình xây dựng so với năm 2023. Điều đáng mừng, số công trình vi phạm trật tự xây dựng giảm 0,76%; tỷ lệ công trình vi phạm đang tiếp tục giải quyết giảm 11,2% so cùng kỳ. Dẫu vậy, việc kiểm soát công trình xây dựng vẫn chưa đạt được như kỳ vọng.

Sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, UBND TP Hà Nội đã ban hành Văn bản số 3966/UBND-ĐT giao UBND cấp xã chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và UBND TP về tình hình quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn địa phương quản lý; nâng cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị được giao nhiệm vụ quản lý trật tự xây dựng; tăng cường hoạt động kiểm tra công vụ để bảo đảm kỷ luật, kỷ cương hành chính, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm đối với các đơn vị, cá nhân được giao nhiệm vụ nhưng buông lỏng quản lý. UBND cấp xã thường xuyên kiểm tra, theo dõi, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các vi phạm khi mới phát sinh…

Miễn cấp phép xây dựng kết hợp với tăng cường hậu kiểm kịp thời là một chủ trương đúng đắn, thể hiện quyết tâm cải cách và chuyển đổi phương thức quản lý Nhà nước theo hướng hiện đại, phù hợp với mục tiêu cải cách hành chính, đặt lợi ích của người dân lên hàng đầu. Đây là một bước dịch chuyển tư duy quản lý, mang lại nhiều lợi ích và thiết thực cho cả người dân, DN và cơ quan quản lý Nhà nước.