Làn sóng công nghệ và áp lực làm mới bản thân

Chú trọng năng lực thực hành

Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ với trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, dữ liệu lớn, IoT..., người lao động, sinh viên gặp rất nhiều khó khăn nếu không làm chủ công nghệ, làm chủ kỹ năng. Chia sẻ về nội dung này, NGƯT.TS Phạm Xuân Khánh - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội cho biết: nguy cơ lạc hậu rất nhanh bởi công nghệ (AI, tự động hóa, số hóa, robot...) thay đổi liên tục khiến kiến thức học hôm nay có thể lỗi thời chỉ sau vài năm. Nhiều nghề truyền thống bị thay thế hoặc giảm mạnh nhu cầu nhân lực. Trong khi đó, DN yêu cầu kỹ năng ngày càng cao và đa năng. DN không chỉ cần người lao động có tay nghề mà còn đòi hỏi kỹ năng số, làm việc với phần mềm, thiết bị thông minh, ngoại ngữ, đặc biệt là ngoại ngữ (tiếng Anh, Đức, Trung...); cùng với đó là kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, kỷ luật lao động...

Thích ứng với xu thế đó, xu hướng tuyển dụng của DN cũng có những thay đổi. DN chuyển từ “bằng cấp” sang “năng lực thực tế”, ưu tiên người làm được việc ngay, thành thạo kỹ năng nghề, có thái độ tốt, kỷ luật cao. Do vậy, bằng cấp chỉ là điều kiện cần, năng lực thực hành mới là quyết định. Đồng thời, DN tuyển chọn lọc, theo vị trí cụ thể đúng người - đúng kỹ năng, trong đó ưu tiên lao động đa kỹ năng, có thể đảm nhiệm nhiều công việc. Song song với đó, DN gia tăng nhu cầu lao động kỹ thuật - công nghệ. Cụ thể là DN tập trung tuyển kỹ thuật viên điện - điện tử - cơ khí - tự động hóa công nghệ thông tin, vận hành hệ thống số, nhân lực biết kết hợp công nghệ với sản xuất, dịch vụ.

Cùng góc nhìn về sự dịch chuyển này, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội Nguyễn Văn Huy cho rằng, người lao động và sinh viên khi tham gia thị trường lao động phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Trước hết là nguy cơ mất việc làm hoặc bị thay thế một phần bởi máy móc và AI, đặc biệt ở những công việc mang tính lặp lại, ít đòi hỏi tư duy sáng tạo. Tiếp theo là khoảng cách về kỹ năng số: nhiều sinh viên tốt nghiệp còn hạn chế về công nghệ thông tin, ngoại ngữ, sử dụng phần mềm chuyên ngành, trong khi DN lại yêu cầu cao về năng lực làm việc trong môi trường số.

Để giải bài toán về nguồn nhân lực chất lượng cao, các DN đang có sự thay đổi rõ rệt trong xu hướng tuyển dụng. Thay vì chỉ chú trọng bằng cấp, DN ưu tiên năng lực thực hành, kỹ năng nghề, khả năng sử dụng công nghệ và tác phong làm việc chuyên nghiệp. DN mong muốn sinh viên khi tốt nghiệp làm được việc ngay, do đó chú trọng hợp tác với trường trong các hoạt động đào tạo tại xưởng sản xuất, trải nghiệm nghề thực tế, dự án thực hành, học kỳ DN. Đồng thời, cần có những đơn vị đưa thiết bị về trường cùng đào tạo sau đó bố trí cho học sinh, sinh viên trải nghiệm và thực tập tại DN.

Đào tạo nghề bắt đầu từ nhu cầu của doanh nghiệp

Để sinh viên tốt nghiệp có việc làm ngay và đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng, bà Phan Thị Hạ - Tổng Giám đốc Công ty CP JobUp cho rằng, sự phối hợp giữa nhà trường và DN cần thực chất và xuyên suốt quá trình đào tạo. DN cần tham gia vào việc xây dựng chương trình đào tạo, góp ý về kỹ năng, tiêu chuẩn nghề nghiệp và xu hướng thị trường. Ngược lại, nhà trường cần tạo điều kiện để sinh viên thực tập, làm dự án và tiếp xúc với môi trường DN từ sớm. Việc nhà trường mời chuyên gia DN tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành và đánh giá năng lực sinh viên sẽ rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tế.

Xét từ góc độ cung - cầu, DN là nơi hiểu rõ nhất yêu cầu nhân lực. NGƯT.TS Phạm Xuân Khánh nhấn mạnh, nhà trường muốn sinh viên tốt nghiệp có việc làm ngay, thu nhập tốt thì đào tạo phải bắt đầu từ nhu cầu của DN. Do đó, các trường cao đẳng cần phối hợp với DN ở những nội dung cốt lõi như xây dựng và cập nhật chương trình đào tạo. DN tham gia góp ý chuẩn đầu ra, kỹ năng nghề, xác định công nghệ, thiết bị đang sử dụng trong sản xuất. Nhà trường điều chỉnh chương trình theo hướng 70% thực hành - 30% lý thuyết và đưa công nghệ mới, quy trình thực tế vào bài giảng.

Song song với đổi mới chương trình, các đơn vị cần đẩy mạnh tổ chức thực tập, thực hành tại DN theo mô hình “Học kỳ DN”, “Đào tạo kép” (vừa học vừa làm). Theo đó, DN tiếp nhận sinh viên đến thực tập có hướng dẫn, tham gia dây chuyền sản xuất, dự án thật. Với cách làm này giúp sinh viên quen việc trước khi tốt nghiệp, giảm thời gian thử việc. Về phía nhà trường mời kỹ sư, quản lý DN giảng chuyên đề hướng dẫn kỹ năng nghề, kỹ năng làm việc; bên cạnh đó cập nhật cho sinh viên văn hóa DN, kỷ luật lao động, tiêu chuẩn đánh giá nhân sự, để giúp các em ra trường hòa nhập nhanh với thị trường lao động.

Không chỉ dừng lại ở đào tạo, DN và nhà trường phối hợp tuyển dụng sớm những sinh viên năm cuối, thậm chí ngay sau khi các em nhập học năm đầu tiên để hỗ trợ học phí, trao học bổng. Nhà trường cũng phối hợp đào tạo theo đơn đặt hàng của DN về số lượng, ngành nghề, yêu cầu kỹ năng, mức lương dự kiến. Việc phối hợp nâng cao kỹ năng mềm và tác phong công nghiệp, hỗ trợ trang thiết bị, học bổng và cơ hội việc làm quốc tế sẽ giúp sinh viên tiếp cận vị trí chất lượng cao, thu nhập tốt.

Như vậy, để sinh viên ra trường có việc làm ngay, đúng nghề, thu nhập tốt, trường cao đẳng cần coi DN là đối tác chiến lược, phối hợp chặt chẽ trong toàn bộ chuỗi: tuyển sinh, đào tạo, thực hành, tuyển dụng, phát triển nghề nghiệp. Đây là hướng đi phù hợp với định hướng đào tạo gắn với thị trường lao động nhằm cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao cho Hà Nội và cả nước.