Những dòng sông hồi sinh: khi hạ tầng bền vững hồi sinh các đô thị

Mỗi con sông mang một câu chuyện riêng, gắn với bối cảnh lịch sử, văn hóa và kinh tế khác nhau. Nhưng tất cả đều hội tụ ở một điểm chung: sự kết hợp giữa tầm nhìn dài hạn, đầu tư hạ tầng chiến lược và quyết tâm chính trị, nhằm kiến tạo những đô thị đáng sống hơn, bền vững hơn.

Trong bối cảnh đô thị hóa toàn cầu diễn ra với tốc độ chóng mặt, những cuộc “lột xác” này không chỉ mang ý nghĩa môi trường, mà còn mở ra các mô hình phát triển đô thị mới - nơi thiên nhiên và con người có thể cùng tồn tại hài hòa.

Từ “dòng sông chết” đến biểu tượng hồi sinh sinh thái

Vào thập niên 1950, sông Thames - biểu tượng của nước Anh, bị tuyên bố là “đã chết về mặt sinh học”. Không còn cá, không còn sinh vật thủy sinh, dòng sông trở thành minh chứng rõ nét cho cái giá môi trường của công nghiệp hóa.

Ngày nay, hình ảnh đó chỉ còn trong ký ức. Hơn 125 loài cá đã quay trở lại sinh sống trong dòng Thames, cùng với rái cá, chim nước và thậm chí cả các đàn hải cẩu. Đằng sau sự hồi sinh này là hàng chục năm đầu tư kiên trì vào hệ thống xử lý nước thải, cùng với dự án trọng điểm Thames Tideway Tunnel - một “siêu cống” ngầm dài hàng chục km, được thiết kế để ngăn hàng triệu tấn nước thải chưa qua xử lý tràn vào sông mỗi khi mưa lớn.

Không chỉ cải thiện chất lượng nước, hệ thống hạ tầng mới còn giúp nâng cao khả năng chống chịu của London trước biến đổi khí hậu. Thames không còn là “nạn nhân” của phát triển đô thị, mà trở thành trục sinh thái trung tâm, gắn kết cộng đồng, du lịch và kinh tế sáng tạo.

Đường hầm vô hình và cuộc cách mạng môi trường ở thủ đô nước Mỹ

Tại Washington D.C., sông Anacostia từng là một trong những dòng sông ô nhiễm nhất nước Mỹ. Nước thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp và dòng nước tù đọng khiến con sông gần như không còn giá trị sinh thái.

Cuộc hồi sinh của Anacostia bắt đầu từ một công trình hạ tầng ít người nhìn thấy: mạng lưới đường hầm ngầm khổng lồ có khả năng thu gom và xử lý hơn 100 triệu lít nước thải mỗi ngày. Dự án đóng vai trò như “lá phổi lọc nước” cho dòng sông.

Hệ thống này không chỉ giảm mạnh lượng nước thải xả thẳng ra môi trường, mà còn tạo tiền đề cho quá trình phục hồi sinh thái quy mô lớn. Các loài cá, chim và thực vật thủy sinh dần quay trở lại, kéo theo sự hồi sinh của các không gian công cộng ven sông – từ đường đi bộ, công viên, đến các khu sinh hoạt cộng đồng.

Anacostia đang từng bước chuyển mình từ “dòng sông bị lãng quên” thành trục xanh mới của thủ đô nước Mỹ.

Quyết định táo bạo và biểu tượng quy hoạch đô thị thế kỷ 21

Ở trung tâm Seoul, từng tồn tại một con suối bị chôn vùi dưới lớp bê tông và một tuyến cao tốc nhộn nhịp. Cheonggyecheon gần như biến mất khỏi ký ức đô thị.

Đầu những năm 2000, chính quyền thành phố đưa ra một quyết định mang tính cách mạng: tháo dỡ toàn bộ cầu vượt, khơi thông dòng suối và trả lại không gian xanh cho người dân. Đó là một canh bạc lớn, vấp phải không ít hoài nghi về giao thông, chi phí và hiệu quả kinh tế.

Kết quả vượt xa mong đợi. Dòng suối dài 11 km được tái sinh, trở thành hành lang sinh thái với công viên, lối đi bộ và không gian văn hóa. Nhiệt độ khu vực trung tâm giảm rõ rệt, chất lượng không khí cải thiện, đa dạng sinh học gia tăng, trong khi giá trị bất động sản và sức hút du lịch bùng nổ.

Cheonggyecheon ngày nay là biểu tượng toàn cầu của quy hoạch đô thị bền vững – minh chứng rằng việc ưu tiên thiên nhiên không làm suy yếu kinh tế, mà ngược lại, còn tạo ra động lực phát triển mới.

Nếu Thames đại diện cho thành công bền bỉ, thì Riachuelo - dòng sông chảy qua Buenos Aires, Argentina - là minh chứng cho cuộc chiến lâu dài và đầy gian nan với ô nhiễm.

Trong nhiều thập kỷ, Riachuelo được coi là một trong những con sông ô nhiễm nhất Mỹ Latinh, chìm trong nước thải, hóa chất độc hại và rác công nghiệp. Nó trở thành biểu tượng của sự suy thoái môi trường và bất lực trong quản trị đô thị.

Bước ngoặt đến từ Hệ thống Riachuelo - một dự án hạ tầng quy mô lớn với sự tham gia của các tập đoàn quốc tế. Dự án bao gồm xây dựng hệ thống cống thu gom, nhà máy tiền xử lý hiện đại và một đường hầm dài 12 km, nằm sâu 40 m dưới lòng đất, dẫn nước đã xử lý ra xa vào sông Río de la Plata.

Nhờ hệ thống này, hàng triệu mét khối nước thải được xử lý mỗi ngày, từng bước cải thiện chất lượng nước và khôi phục hệ sinh thái. Từ biểu tượng của suy tàn, Riachuelo đang trở thành minh chứng cho sức mạnh của đầu tư hạ tầng bền vững và hợp tác toàn cầu.

Điểm chung của bốn dòng sông không chỉ nằm ở sự hồi sinh, mà còn ở cách tiếp cận: thay vì xử lý phần ngọn, các thành phố đã đầu tư mạnh vào hạ tầng nền tảng, hệ thống xử lý nước thải, quản lý nước mưa, không gian xanh và quy hoạch tích hợp.

Những dự án này không chỉ cải thiện môi trường, mà còn tăng chất lượng sống cho cư dân đô thị, thúc đẩy du lịch và kinh tế địa phương, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời tạo không gian công cộng gắn kết cộng đồng.