Tăng hành động và trách nhiệm

Theo số liệu của Bộ Tài chính, đến hết tháng 4/2025, giải ngân đầu tư công đạt 15,56% kế hoạch với số tiền ước đạt 130.961,9 tỷ đồng, thấp hơn cùng kỳ năm trước; nhiều bộ, địa phương vẫn chậm.

Trong 4 tháng đầu năm, có 10/47 bộ, cơ quan trung ương và 35/63 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân trên mức bình quân cả nước. Tuy vậy, vẫn còn nhiều bộ, cơ quan T.Ư và địa phương chưa giải ngân hoặc giải ngân rất thấp. 9 bộ, cơ quan T.Ư chưa giải ngân đồng nào, gồm: Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Bộ Ngoại giao,... Bên cạnh đó, 15 bộ, cơ quan T.Ư giải ngân dưới 5%, trong đó có Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Y tế…., 12 địa phương giải ngân dưới 10%.

5 nguyên nhân chính đã được Bộ Tài chính chỉ ra là đang cản trở tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2025. Đầu tiên là các vướng mắc về cơ chế, chính sách. Luật Đất đai năm 2024 mới có hiệu lực với nhiều nội dung thay đổi, ảnh hưởng đến công tác giải phóng mặt bằng. Nhiều lĩnh vực cũng thiếu quy định cụ thể về định mức chi phí quản lý dự án và tư vấn.

Thứ hai là tình trạng phân bổ vốn chậm. Thứ ba là những khó khăn trong tổ chức thực hiện. Việc sắp xếp lại bộ máy hành chính khiến nhiều dự án tạm dừng, kéo dài thời gian thẩm định. Công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng gặp trở ngại do chưa đạt thỏa thuận với người dân, giá vật liệu tăng cao, nguồn cung hạn chế và các vướng mắc về quy hoạch khoáng sản. Một số dự án cũng bị chậm do điều chỉnh chủ trương đầu tư khi vượt tổng mức đầu tư hoặc tăng chi phí đền bù. Thứ tư là nguồn thu ngân sách địa phương từ sử dụng đất chưa đạt kỳ vọng, gây khó khăn cho việc phân bổ và giải ngân. Thứ năm là những hạn chế trong triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia.

Một trong những yếu tố quan trọng trong việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công là trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, trách nhiệm của người đứng đầu vẫn chưa được xác định rõ ràng và xử lý nghiêm minh khi có sự trì trệ trong triển khai các dự án.

Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải có giải pháp kiên quyết để giải ngân hết vốn vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, chỉ khi người đứng đầu các cơ quan Nhà nước thực sự chịu trách nhiệm và có hành động quyết liệt, tiến độ giải ngân mới có thể được cải thiện. Việc công khai trách nhiệm của người đứng đầu là rất cần thiết. Nếu không có sự giám sát chặt chẽ và xử lý kịp thời, tình trạng trì trệ sẽ tiếp tục tái diễn.

Trong bối cảnh đó, cần phải công khai hóa trách nhiệm của các cá nhân lãnh đạo, từ bộ trưởng, giám đốc sở đến các chủ đầu tư, để mọi người có thể nhận thức rõ ràng về trách nhiệm của mình. Việc này sẽ tạo ra áp lực không nhỏ đối với các cơ quan Nhà nước trong việc thúc đẩy tiến độ giải ngân.

Để giải ngân đầu tư công hiệu quả, cần có những giải pháp mạnh mẽ và quyết liệt. Đầu tiên, cần tăng cường kiểm tra và giám sát định kỳ đối với các dự án, không chỉ qua báo cáo mà còn phải kiểm tra thực tế tiến độ thi công tại các địa phương. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ để giải quyết các vướng mắc ngay từ giai đoạn đầu, tránh tình trạng trì trệ kéo dài.

Bên cạnh đó, cải thiện cơ chế phân bổ vốn là một giải pháp quan trọng để bảo đảm vốn được phân bổ hợp lý và kịp thời. Cần có một cơ chế linh hoạt, giúp các bộ, ngành chủ động hơn trong việc phân bổ vốn, đặc biệt là với các dự án cấp bách và quan trọng.

Công khai tiến độ giải ngân và kết quả thực hiện các dự án cũng là một yếu tố cần thiết để thúc đẩy tiến độ. Khi các lãnh đạo các cơ quan Nhà nước phải chịu trách nhiệm công khai trước xã hội và cơ quan giám sát, họ sẽ có động lực để đẩy nhanh tiến độ các dự án.