EU nỗ lực duy trì nguyên tắc đồng thuận

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đang kêu gọi Liên minh châu Âu thay đổi cách ra quyết định, theo hướng linh hoạt hơn, trong bối cảnh khối này chịu áp lực ngày càng lớn về kinh tế, an ninh và cạnh tranh toàn cầu. Theo bà, yêu cầu nhất trí của toàn bộ 27 quốc gia thành viên tuy là nền tảng quan trọng, nhưng đang khiến EU phản ứng chậm và khó đạt được các mục tiêu lớn.

Trong thư gửi các nhà lãnh đạo EU hôm thứ Hai, bà von der Leyen cho rằng mục tiêu cao nhất vẫn là đồng thuận giữa tất cả các nước thành viên. Tuy nhiên, khi tiến trình chung bị đình trệ hoặc khi sự chậm trễ có thể làm suy yếu khả năng cạnh tranh và năng lực hành động của châu Âu, EU cần mạnh dạn sử dụng các cơ chế đã được quy định trong các hiệp ước để tiến lên.

Thời gian gần đây, EU ngày càng sử dụng một cơ chế cho phép thông qua quyết định khi có sự ủng hộ của 15 trong số 27 quốc gia thành viên. Cách làm này đã được áp dụng với các vấn đề nhạy cảm như giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga hay xử lý các tài sản Nga bị đóng băng. Nhờ đó, EU tránh được tình trạng bế tắc, nhưng đồng thời cũng làm bùng lên nhiều tranh luận trong nội bộ khối.

Hungary và Slovakia là hai nước phản ứng mạnh mẽ nhất. Các lãnh đạo của hai quốc gia này cho rằng việc Brussels thúc đẩy các quyết định khi chưa có sự đồng thuận đầy đủ là sự can thiệp quá mức vào chủ quyền quốc gia. Theo họ, nếu xu hướng này tiếp diễn, nguyên tắc cân bằng lợi ích giữa các nước lớn và nhỏ trong EU có thể bị xói mòn.

Đề xuất của bà von der Leyen xoay quanh cơ chế tăng cường hợp tác, được thiết kế từ năm 1997. Cơ chế này cho phép tối thiểu chín quốc gia thành viên cùng hợp tác trong một lĩnh vực cụ thể mà không cần toàn bộ EU nhất trí. Trước đây, công cụ này hiếm khi được nhắc đến, nhưng hiện đang được xem là giải pháp để EU tránh bị tê liệt khi các quan điểm quá khác biệt.

Quan điểm này đã được lãnh đạo EU nêu ra nhiều lần. Tháng 9 năm ngoái, bà von der Leyen từng kêu gọi EU giảm sự phụ thuộc vào nguyên tắc nhất trí trong một số lĩnh vực chính sách đối ngoại như trừng phạt và viện trợ quân sự. Đầu năm nay, người đứng đầu chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas cũng thừa nhận rằng yêu cầu đồng thuận khiến EU không phải lúc nào cũng hành động kịp thời.

Đọc thêm: Ông Zelensky tiết lộ mốc thời gian mục tiêu của Mỹ để giải quyết xung đột Nga - Ukraine

Tuy nhiên, phản ứng từ các nước thành viên vẫn rất trái chiều. Thủ tướng Slovakia Robert Fico cảnh báo rằng việc loại bỏ quyền phủ quyết có thể đẩy EU tới nguy cơ tan rã. Thủ tướng Hungary Viktor Orban thì cho rằng các cơ quan tại Brussels thường xuyên vượt quá thẩm quyền pháp lý.

Cuộc tranh luận này cho thấy EU đang đứng trước lựa chọn khó khăn giữa việc tăng tốc hành động và việc duy trì sự đồng thuận, yếu tố vốn được xem là chất keo gắn kết liên minh gồm 27 quốc gia với lợi ích rất khác nhau.