Giải bài toán thiếu hụt kỹ năng số cho sinh viên trong kỷ nguyên mới
Kinhtedothi – Từ thực tế kết quả khảo sát cho thấy gần 75% sinh viên tự đánh giá kỹ năng số ở mức trung bình và yếu, các chuyên gia, cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã đề ra những giải pháp chuyển đổi phương thức đào tạo, gắn chặt lý thuyết với thực hành cũng như nhu cầu thực tế của DN.
Gần 75% sinh viên tự đánh giá kỹ năng số mức trung bình và yếu
Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đã phát hành Bản tin “Bức tranh việc làm dành cho sinh viên trên địa bàn Hà Nội”. Ấn phẩm này được phân tích từ cuộc khảo sát quy mô lớn, với hơn 3.000 sinh viên nhiều trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thủ đô trong quý III/2025, cung cấp một cái nhìn trực diện, đa chiều về năng lực thực tế của nguồn nhân lực trẻ. Kết quả khảo sát cho thấy những tín hiệu tích cực về sự chủ động của sinh viên. Cụ thể, có 71,87% sinh viên từng đi làm thêm và 45,11% đã tham gia thực tập chính thức.
Việc trang bị kỹ năng số cho sinh viên phải được thực hiện một cách hệ thống, thực chất và gắn chặt với từng ngành nghề.
Đáng chú ý, trong số những sinh viên đã thực tập, có tới 55,9% tích lũy kinh nghiệm từ 3 tháng trở lên – thời gian đủ để học hỏi thực chất, là trải nghiệm xã hội quý giá trong môi trường làm việc. Bên cạnh đó, năng lực tự học và cập nhật kiến thức cũng được sinh viên đánh giá cao với 84,28% tự tin từ mức trung bình trở lên và 55,43% người học đã có nền tảng tiếng Anh từ trung bình trở lên.
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm, bản tin cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế đang tồn tại trong lực lượng lao động tương lai. Đáng quan ngại nhất là kỹ năng số - yếu tố sống còn trong kỷ nguyên 4.0 nhưng lại có gần 75% sinh viên tự đánh giá năng lực của mình chỉ ở mức trung bình hoặc yếu. Ngoài ra, có tới 92,57% các em cảm thấy khó khăn hoặc chỉ ở mức bình thường khi viết CV để thể hiện năng lực bản thân.
Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội Trần Thanh Bình cho rằng, khảo sát của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đặt ra yêu cầu các nhà trường phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ chương trình, phương pháp đào tạo theo hướng lấy người học và chuẩn đầu ra gắn với việc làm làm trung tâm. Ông Trần Thanh Bình cũng nhấn mạnh việc tăng cường mô hình hợp tác song hành giữa nhà trường và DN, đẩy mạnh thực tập, thực tế sản xuất và tư vấn hướng nghiệp sớm cho sinh viên.
Kết quả khảo sát còn là kênh thông tin thực tiễn quan trọng dành cho các cơ quan quản lý Nhà nước về giáo dục. Đây là cơ sở để góp phần củng cố chủ trương đổi mới giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực, gắn đào tạo với nhu cầu thị trường lao động và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới. “Sinh viên của chúng ta không yếu. Vấn đề cốt lõi là cần tổ chức lại quá trình đào tạo, định hướng và hỗ trợ để các em được chuẩn bị tốt hơn trước khi bước vào thị trường lao động” - ông Trần Thanh Bình khẳng định.
Ba nhóm kỹ năng số then chốt giúp sinh viên bứt phá
Trong bối cảnh kỷ nguyên số phát triển mạnh mẽ, kỹ năng số không còn là lợi thế cạnh tranh mà đã trở thành điều kiện tối thiểu để người lao động có thể tồn tại và phát triển trên thị trường lao động. Ý thức được điều này, lãnh đạo nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trong đó có Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội xác định việc trang bị kỹ năng số cho người học phải được thực hiện một cách hệ thống, thực chất và gắn chặt với từng ngành nghề, thay vì tách rời thành các học phần lý thuyết chung. Theo đó, kỹ năng số được tích hợp xuyên suốt trong chương trình đào tạo, gắn với chuẩn đầu ra và yêu cầu thực tế của DN.
Chuyên gia tuyển dụng nhân sự cho rằng sinh viên ngày nay phải biết 3 nhóm kỹ năng số để có nhiều cơ hội việc làm và làm việc hiệu quả.
Cụ thể, sinh viên được học và sử dụng thường xuyên các phần mềm, công cụ cùng nền tảng số phục vụ trực tiếp cho nghề nghiệp. Các nội dung này bao gồm: phần mềm chuyên ngành; các công cụ thiết kế, mô phỏng, lập trình và điều khiển; ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất, bảo trì, vận hành thiết bị, kiểm soát chất lượng…
Bên cạnh đó, nhà trường đẩy mạnh hợp tác với đơn vị sử dụng lao động trong đào tạo, để giúp sinh viên sớm làm quen với môi trường làm việc số hóa, quy trình sản xuất thông minh và văn hóa làm việc dựa trên dữ liệu. Nhiều nội dung đào tạo được cập nhật trực tiếp từ DN bảo đảm sinh viên không bị “lệch pha” với yêu cầu công việc sau tốt nghiệp. Song song với đào tạo chính khóa, nhà trường khuyến khích và hỗ trợ sinh viên tự học trên các nền tảng số, phát triển năng lực khai thác tài nguyên học tập mở, học trực tuyến, học qua dự án, học qua trải nghiệm thực tế.
Dưới góc nhìn chuyên gia tuyển dụng nhân sự, kỹ năng số hiện nay không chỉ là biết sử dụng công cụ, mà là khả năng làm việc hiệu quả trong môi trường số. Bà Phan Thị Hạ - Tổng Giám đốc Công ty CP Jobup cho rằng, sinh viên nên tập trung vào ba nhóm kỹ năng số. Thứ nhất là kỹ năng công cụ cơ bản, sinh viên thành thạo Word, Excel, PowerPoint, Google Workspace, các công cụ quản lý công việc, làm việc nhóm online.
Thứ hai là kỹ năng ứng dụng công nghệ, yêu cầu sinh viên biết sử dụng các nền tảng số phục vụ học tập và công việc, biết tận dụng AI, dữ liệu, phần mềm chuyên ngành ở mức phù hợp với ngành học.
Bên cạnh đó, sinh viên phải có khả năng tự học, thích nghi nhanh, cập nhật công nghệ mới và làm việc linh hoạt trong môi trường số hóa. Quan trọng nhất, sinh viên cần thực hiện phương châm “học đi đôi với hành”. Sinh viên không chỉ học lý thuyết mà phải thực hành qua dự án, bài tập thực tế hoặc công việc làm thêm phù hợp.
Theo các chuyên gia tuyển dụng, sinh viên ngày nay có rất nhiều cơ hội nhưng chỉ thực sự có giá trị khi đi cùng năng lực và sự chủ động. Việc chuẩn bị sớm về trải nghiệm, kỹ năng và định hướng nghề nghiệp sẽ quyết định rất lớn đến khả năng cạnh tranh của các em ngay sau khi tốt nghiệp tham gia vào thị trường lao động.
