Hành trình hội nhập của ngôi làng Nga Enhe bên biên giới Trung Quốc

Enhe nằm gần thành phố Ergun, sát biên giới Nga, thuộc khu tự trị Nội Mông. Ngôi làng này được Trung Quốc công nhận là “thị trấn dân tộc Nga”, với mục tiêu bảo tồn những yếu tố văn hóa đặc trưng của một cộng đồng thiểu số sinh sống lâu đời tại khu vực biên giới. Cảnh quan nơi đây mang nhiều dấu ấn Nga với rừng bạch dương, nhà gỗ kiểu Siberia, chữ Cyrillic và các biểu tượng văn hóa quen thuộc. Tuy nhiên, sự hiện diện của cộng đồng Nga với đầy đủ ngôn ngữ và sinh hoạt truyền thống nay đã không còn rõ nét.

Theo số liệu địa phương, Enhe hiện có khoảng 2.900 cư dân, trong đó hơn 40% được đăng ký là người Nga theo phân loại dân tộc. Dù vậy, phần lớn cư dân sử dụng tiếng Trung trong đời sống hằng ngày, sinh hoạt theo các tập quán phổ biến của xã hội Trung Quốc đương đại. Tiếng Nga không còn được giảng dạy trong trường học, trong khi các hoạt động tôn giáo gắn với Chính thống giáo Nga cũng dần thu hẹp, phản ánh quá trình chuyển đổi văn hóa kéo dài qua nhiều thế hệ.

Cộng đồng Nga tại Enhe hình thành từ thế kỷ XIX, khi người Nga đến khu vực này trong bối cảnh mở rộng khai thác tài nguyên và xây dựng hạ tầng, đặc biệt là các tuyến đường sắt xuyên biên giới. Sau những biến động chính trị lớn tại Nga đầu thế kỷ XX, một bộ phận người Nga đã lựa chọn sinh sống lâu dài ở phía Trung Quốc. Qua thời gian, họ hòa nhập với cộng đồng bản địa, kết hôn với người Hán, người Mông Cổ và các nhóm khác, tạo nên một cộng đồng đa nguồn gốc kéo dài qua nhiều thế hệ.

Những biến động trong quan hệ Trung Quốc – Liên Xô vào nửa sau thế kỷ XX đã tác động sâu sắc đến các cộng đồng dân tộc tại khu vực biên giới. Enhe cũng không nằm ngoài bối cảnh đó. Nhiều thiết chế văn hóa và tôn giáo từng tồn tại trước đây không còn được duy trì, trong khi một số gia đình lựa chọn di chuyển sang Nga hoặc các khu vực khác. Giai đoạn lịch sử này hiện ít được nhắc đến trong đời sống công cộng, khi trọng tâm phát triển đã chuyển sang ổn định và hội nhập.

Trong những năm gần đây, sự thay đổi về bản sắc tại Enhe gắn với định hướng chính sách dân tộc của Trung Quốc, nhấn mạnh sự gắn kết và hội nhập giữa các cộng đồng trong khuôn khổ một bản sắc quốc gia thống nhất. Các dân tộc thiểu số được khuyến khích tham gia đầy đủ vào đời sống kinh tế, xã hội chung, đồng thời điều chỉnh các yếu tố văn hóa để phù hợp với định hướng phát triển tổng thể. Thông điệp về đoàn kết dân tộc hiện diện rõ trong không gian công cộng tại Ergun và Enhe.

Trong bối cảnh đó, các yếu tố văn hóa Nga tại Enhe hiện được bảo tồn chủ yếu thông qua các hoạt động trưng bày và giới thiệu phục vụ du lịch. Bảo tàng dân gian địa phương tái hiện không gian sinh hoạt truyền thống với samovar, búp bê matryoshka, trang phục cổ truyền và các mô hình đời sống Nga mang tính minh họa. Một số chi tiết được cách điệu hoặc kết hợp với các yếu tố khác nhằm tạo sức hút với du khách trong nước, cho thấy sự dịch chuyển của văn hóa Nga từ đời sống cộng đồng sang vai trò di sản và trải nghiệm.

Vào mùa hè, Enhe đón lượng lớn du khách Trung Quốc đến tham quan và trải nghiệm “không gian châu Âu” ngay trong nội địa. Mùa đông khắc nghiệt, với nhiệt độ thường xuyên xuống rất thấp, khiến thị trấn trở nên yên tĩnh hơn, chủ yếu còn lại cư dân bản địa và lực lượng quản lý.

Quá trình biến đổi của Enhe cho thấy một con đường đặc thù trong câu chuyện về bản sắc và hội nhập. Sự thay đổi tại đây không diễn ra trong xung đột, mà là kết quả của nhiều thập kỷ kết hôn đa dân tộc, dịch chuyển xã hội và điều chỉnh chính sách theo định hướng phát triển chung. Ngày nay, Enhe tồn tại như một lát cắt đặc biệt trong bức tranh lịch sử và chính sách dân tộc của Trung Quốc, nơi bản sắc Nga không biến mất hoàn toàn, nhưng đã được tái định nghĩa trong một hình hài khác, phù hợp hơn với bối cảnh hiện đại.