Tạo cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển Thủ đô

Triển khai một cách khẩn trương, quyết liệt

Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 (một số nội dung từ 1/7/2025), đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lập pháp đối với Thủ đô Hà Nội. Luật Thủ đô 2024 không chỉ thay thế Luật Thủ đô 2012, mà còn thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực. Ngay sau khi Luật được thông qua, công tác chỉ đạo triển khai thi hành đã được các cấp, các ngành khẩn trương thực hiện. Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 762/QĐ-TTg ngày 22/8/2024 về Kế hoạch triển khai thi hành Luật Thủ đô.

Trên địa bàn Hà Nội, các cơ quan của thành phố đã ban hành các văn bản để tổ chức triển khai, thực hiện Luật Thủ đô. Trong đó, các nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu được xác định là soạn thảo văn bản quy định chi tiết thi hành; tổ chức quán triệt, phổ biến pháp luật về Thủ đô và xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong quá trình tổ chức thi hành.

Trên cơ sở các kế hoạch và văn bản chỉ đạo, Bộ Tư pháp, các bộ, ngành và UBND TP Hà Nội đã triển khai công tác tổ chức thi hành Luật một cách quyết liệt, toàn diện thông qua nhiều hình thức: tuyên truyền, phổ biến, quán triệt, tập huấn các nội dung của Luật Thủ đô; xây dựng, trình và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết thi hành Luật; bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất, nguồn lực con người cho việc thực thi…

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy khẳng định, các quy định trong Luật Thủ đô 2024 khá thông thoáng, giao quyền tương đối rộng cho chính quyền thành phố. Luật Thủ đô 2024 phân quyền mạnh mẽ hơn cho HĐND, UBND thành phố được quyết định các vấn đề liên quan đến tổ chức bộ máy; có những chính sách liên quan đến quản lý cán bộ, công chức, viên chức, thu hút người có tài năng; chính sách về biên chế, tiền lương, thu nhập...

“Luật đã thể hiện những chính sách tạo cơ sở để chính quyền thành phố tiếp tục đề xuất và hoàn thiện hệ thống các giải pháp, biện pháp trong lĩnh vực quản lý Nhà nước nói chung cũng như tập trung vào giải pháp về huy động nguồn lực, đầu tư, quy hoạch, các chính sách phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, các lĩnh vực về an sinh xã hội... và đặc biệt có giải pháp mạnh mẽ giúp thành phố có thể khắc phục các bất cập hiện nay về cảnh quan, kiến thiết đô thị, giao thông, ô nhiễm môi trường…”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy cho biết.

Phải xử lý được vướng mắc lớn trong Luật Thủ đô hiện hành

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, không ít chính sách tại Luật này đã bị bãi bỏ hoặc mất đi tính đặc thù, vượt trội trong thúc đẩy phát triển Thủ đô, đòi hỏi cần sớm được sửa đổi, bổ sung để tạo sự phát triển bứt phá. Các chuyên gia, nhà khoa học nhìn nhận, “chiếc áo” cơ chế dành cho Hà Nội cần được nới rộng hơn thì Thủ đô mới đủ sức vươn tầm, cáng đáng tốt hơn vai trò trái tim của đất nước. Những cơ chế phân cấp, giao quyền mạnh mẽ cho phép sự chủ động giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra không chỉ là sự mong mỏi đơn thuần, mà còn là niềm khát khao, khát vọng vươn lên của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thủ đô.

Theo đại diện Bộ Tư pháp, việc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ dựa trên cơ sở tiếp tục kế thừa các quy định còn phù hợp tại Luật Thủ đô 2024 và đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù cho Thủ đô Hà Nội. Đặc biệt, cần nghiên cứu, đánh giá các cơ chế đặc thù vừa được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô.

Góp ý xây dựng Dự thảo Luật (sửa đổi) vừa qua, một số ý kiến cho rằng, việc sửa đổi Luật cần tập trung vào một số nội dung như tạo đột phá để phân quyền cho Thủ đô trên một số lĩnh vực nhằm tạo sự chủ động, tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại của Thủ đô gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm tính chặt chẽ, hợp lý, tránh lạm dụng trong việc phân cấp, phân quyền.

Đồng thời, tiếp tục rà soát, bổ sung các cơ chế, chính sách đặc thù cho Thủ đô đích đáng hơn, nhất là trong những lĩnh vực, vấn đề đã được chỉ đạo, định hướng rõ tại Dự thảo Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị như: xây dựng đô thị, đất đai, cơ chế hợp tác công - tư, thu hút nguồn lực, cơ chế tài chính - ngân sách, khoa học - công nghệ, hạ tầng kỹ thuật, quản lý quy hoạch, đất đai, xây dựng...

Theo đó, với mỗi đề xuất, cần xác định rõ mục tiêu, chẳng hạn như chính sách đầu tư cho khoa học - công nghệ là để xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu, phát triển, chuyển giao công nghệ hàng đầu của cả nước và khu vực; phát triển mạnh thị trường khoa học - công nghệ... và xác định cụ thể nội hàm để thuận lợi cho việc chuyển hóa thành các điều khoản trong Dự thảo Luật (sửa đổi).

Đưa ra một số yêu cầu đối với Luật Thủ đô (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu lưu ý, phải xử lý được vướng mắc lớn trong Luật Thủ đô hiện hành, như tạo cơ chế áp dụng pháp luật linh hoạt. Đồng thời, quy định rõ các nội dung đã được quy định tại Luật Thủ đô thì phải áp dụng theo Luật Thủ đô; trong trường hợp các luật khác có quy định chính sách vượt trội hơn, tốt hơn thì được lựa chọn áp dụng theo các luật khác nhau.

Cùng với đó, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cũng gợi ý, cần rà soát các cơ chế đặc thù, vượt trội khác đã được áp dụng riêng cho các địa phương, xác định những nội dung phù hợp cho Thủ đô Hà Nội để đưa vào Luật; đồng thời bổ sung các cơ chế đặc thù, vượt trội chưa được quy định trong các Nghị quyết hay trong Luật đã được ban hành để tạo sự phát triển bứt phá cho Thủ đô trong giai đoạn tới.

Dự kiến Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp Thứ nhất Quốc hội Khóa XVI (tháng 4/2026); hiện nay Bộ Tư pháp đã báo cáo Chính phủ đề xuất xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp 2026.