Lào Cai ưu tiên phát triển giáo dục vùng dân tộc thiểu số với nhiều chính sách đặc thù

Toàn tỉnh hiện có 1.047 cơ sở giáo dục từ bậc mầm non đến phổ thông, trong đó có 17 trường phổ thông dân tộc nội trú (PTDTNT), 175 trường phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT) và 147 trường có học sinh bán trú. Tổng số học sinh toàn tỉnh đạt hơn 470.000 em, trên 70% là học sinh DTTS - con số cho thấy quy mô lớn và tính chất đặc thù của hệ thống giáo dục Lào Cai.

UBND tỉnh Lào Cai xác định phát triển GDĐT, đặc biệt đối với học sinh vùng DTTS, là nhiệm vụ chiến lược nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm sự công bằng trong tiếp cận tri thức ở các cấp học, nhất là bậc đại học và sau đại học. Để triển khai hiệu quả, tỉnh tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền, huy động sự vào cuộc của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trong việc vận động người dân đưa con em đến trường.

Trong giai đoạn 2026-2030, Lào Cai định hướng ban hành các nghị quyết, đề án và chính sách mới nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao từ học sinh DTTS; xây dựng mô hình PTDTNT liên cấp tại các xã, phường biên giới; mở rộng các chương trình đào tạo liên kết ngay tại địa phương để giảm chi phí và khó khăn về đi lại cho người học.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Vũ Thị Hiền Hạnh nhấn mạnh: “Cứ sau mỗi kỳ Đại hội, Tỉnh ủy lại ban hành nghị quyết chuyên đề về GDĐT; HĐND ban hành bộ chính sách; UBND tỉnh cụ thể hóa bằng các đề án. Tỉnh luôn nghiêm túc thực hiện chính sách của Trung ương, đồng thời chủ động triển khai thêm các chính sách đặc thù để hỗ trợ học sinh vùng cao, vùng đồng bào DTTS và miền núi.”

Các chính sách nổi bật của tỉnh gồm: hỗ trợ ăn trưa cho học sinh mầm non 3-5 tuổi; hỗ trợ học sinh bán trú chưa đủ điều kiện hưởng chế độ; hỗ trợ học sinh vùng khó khăn, học sinh nội trú và học sinh ở ký túc xá; hỗ trợ nhân viên nấu ăn; chính sách bồi dưỡng học sinh giỏi và hỗ trợ giáo viên đạt chuẩn ngoại ngữ.

Những chính sách này không chỉ giúp học sinh an tâm đến lớp mà còn tạo điều kiện để các trường nâng cao chất lượng dạy - học, giảm chênh lệch giữa vùng cao và vùng thuận lợi.

Theo bà Vũ Thị Hiền Hạnh, Lào Cai là đơn vị tiên phong trong đó có việc sắp xếp mạng lưới trường lớp học. Tỉnh đã xây dựng và triển khai Đề án sắp xếp lại quy mô mạng lưới trường lớp học từ giáo dục mầm non đến giáo dục phổ thông phù hợp với điều kiện thực tế để đáp ứng nhu cầu trong giai đoạn mới.

Cụ thể, với nguồn lực đầu tư gần 1.000 tỷ đồng, tỉnh đã tổ chức đưa điểm trường lẻ về điểm trường chính, hợp nhất cơ sở quy mô quá nhỏ. Kết quả, toàn tỉnh đã giảm 128 trường và gần 500 điểm trường lẻ, trong khi số học sinh, đặc biệt là học sinh bán trú, tăng lên nhờ cơ sở vật chất được đầu tư khang trang, hiện đại hơn.

Việc sắp xếp lại hệ thống trường lớp giúp Lào Cai tránh tình trạng đầu tư dàn trải, tạo điều kiện để học sinh vùng sâu, vùng xa được học tập trong môi trường tốt hơn, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học và giao lưu văn hóa giữa các dân tộc.

Cùng với đó, tỉnh đặc biệt quan tâm phát triển đội ngũ giáo viên. Lào Cai triển khai hàng loạt chính sách đặc thù như tuyển dụng đặc cách giáo viên Tin học và Tiếng Anh về vùng DTTS và miền núi mà không phải qua thi tuyển và được hỗ trợ ngay 100 triệu đồng/giáo viên; biệt phái giáo viên vùng thấp lên hỗ trợ vùng cao; đưa giáo viên lâu năm ở vùng cao về vùng thuận lợi khi có nhu cầu; phối hợp với Hà Nội, Nam Định, Hải Phòng tổ chức dạy trực tuyến; phối hợp với Đại học Thái Nguyên mở lớp đào tạo tiếng Anh cho học sinh PTDTNT và PTDTBT.

Giai đoạn 2021-2025, tỉnh đầu tư hơn 90.000 tỷ đồng cho cơ sở vật chất giáo dục, giúp 86% trường học kiên cố hóa; 76% đạt chuẩn quốc gia, hơn 20% đạt chuẩn mức độ 2. Giáo dục Lào Cai cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng “trường học hạnh phúc”, trường học thân thiện và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc thông qua các mô hình dạy văn hóa như múa Thèn Mông, múa Xòe Thái - di sản UNESCO được đưa vào hoạt động trường học.

Những nỗ lực này mang lại kết quả rõ nét: tỷ lệ tốt nghiệp THPT đạt trên 99% hàng năm; nhiều học sinh đạt giải quốc gia, quốc tế; tỉnh hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non 5 tuổi, đạt chuẩn phổ cập tiểu học mức độ 3 và phổ cập THCS mức độ 2.

Giai đoạn 2022-2025, Lào Cai được phân bổ hơn 3.104 tỷ đồng từ ba chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng DTTS và miền núi. Đây là nguồn lực quan trọng giúp tỉnh cải thiện cơ sở vật chất, tăng cường điều kiện dạy - học và mở rộng chính sách hỗ trợ học sinh.

Riêng năm học 2024-2025, tỉnh đã triển khai đầy đủ các chính sách của Trung ương, qua đó hỗ trợ: hơn 8.200 học sinh PTDTNT được cấp học bổng và hỗ trợ với tổng kinh phí hơn 2.819 tỷ đồng; gần 1,25 triệu lượt học sinh nghèo, cận nghèo được miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập; hơn 64.000 học sinh vùng đặc biệt khó khăn được hỗ trợ ăn, ở với 673 tỷ đồng; gần 688.000 trẻ mầm non được thụ hưởng chính sách phát triển giáo dục mầm non (1.037 tỷ đồng); 253 học sinh, sinh viên dân tộc rất ít người được hỗ trợ hơn 5,5 tỷ đồng; 112 sinh viên sư phạm được hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí với tổng kinh phí 6 tỷ đồng. Bên cạnh nguồn vốn Trung ương, tỉnh còn dành gần 300 tỷ đồng (giai đoạn 2021-2025) để triển khai chính sách đặc thù hỗ trợ học sinh bán trú, học sinh mầm non, bồi dưỡng học sinh giỏi và hỗ trợ giáo viên.

Trong thời gian tới, Lào Cai hướng đến xây dựng chính sách ưu đãi học phí, học bổng đặc biệt cho học sinh, sinh viên DTTS ở bậc đại học và sau đại học; tiếp tục hỗ trợ học sinh vùng biên giới, trẻ mầm non 3-5 tuổi để bảo đảm mục tiêu phổ cập; mở rộng đào tạo đại học, cao đẳng liên kết tại tỉnh, ưu tiên ngành nghề gắn với nhu cầu phát triển địa phương; đa dạng hóa truyền thông song ngữ để đưa chính sách đến từng thôn bản; xây dựng cơ chế hỗ trợ việc làm, khuyến khích sinh viên DTTS trở về cống hiến cho quê hương.

Với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, sự chủ động trong xây dựng chính sách và huy động hiệu quả nguồn lực, giáo dục Lào Cai đã đạt những bước tiến mạnh mẽ, góp phần thu hẹp khoảng cách vùng miền và tạo nền tảng bền vững cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao vùng DTTS, miền núi.