Nhật Bản chuẩn bị giảm thuế thực phẩm sau chiến thắng bầu cử của Thủ tướng Takaichi

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi ngày thứ Hai đã tái khẳng định cam kết cắt giảm thuế bán hàng đối với thực phẩm, sau chiến thắng bầu cử được xem là mang tính lịch sử, qua đó mở ra dư địa chính trị rõ rệt cho các biện pháp kích thích kinh tế từng làm rung chuyển thị trường tài chính trong những ngày gần đây.

Trong cuộc bầu cử diễn ra hôm Chủ nhật, Đảng Dân chủ Tự do đã giành thắng lợi áp đảo. Cam kết trọng tâm giúp đảng này thuyết phục cử tri là kế hoạch tạm đình chỉ thuế bán hàng 8% đối với thực phẩm trong thời hạn hai năm, nhằm trực tiếp giảm chi phí sinh hoạt cho các hộ gia đình. Theo bà Takaichi, đây là định hướng chính sách bà theo đuổi từ lâu, trong bối cảnh đời sống người dân chịu nhiều sức ép do lạm phát và tăng trưởng thu nhập chậm.

Phát biểu sau bầu cử, Thủ tướng Takaichi nhấn mạnh Nhật Bản cần chuyển sang cách tiếp cận tài khóa chủ động và có trách nhiệm hơn. Theo bà, chính sách tài khóa trong nhiều năm qua đã quá thận trọng, khiến đầu tư công và đầu tư tư nhân bị kìm hãm. Việc tạm dừng thuế thực phẩm, nếu được triển khai đúng thời điểm, sẽ vừa hỗ trợ tiêu dùng trong nước, vừa tạo cú hích tâm lý cho nền kinh tế.

Bà Takaichi cho biết chính phủ sẽ thúc đẩy triển khai biện pháp này sớm nhất có thể, đồng thời khẳng định không có kế hoạch phát hành thêm nợ công để tài trợ cho việc cắt giảm thuế. Đây là thông điệp nhằm trấn an thị trường trong bối cảnh Nhật Bản đang gánh mức nợ công cao nhất trong nhóm các nền kinh tế phát triển.

Ngay sau khi định hướng chính sách được tái khẳng định, thị trường tài chính phản ứng tích cực. Thị trường chứng khoán Nhật Bản tăng mạnh và lập các mức cao kỷ lục mới, phản ánh kỳ vọng về triển vọng tăng trưởng và lợi nhuận doanh nghiệp được cải thiện. Trên thị trường trái phiếu, các kỳ hạn siêu dài đảo chiều tăng giá sau giai đoạn suy yếu trước đó. Đồng yên cũng phục hồi nhất định, khi giới chức Nhật Bản phát đi tín hiệu sẵn sàng hành động nhằm hạn chế các biến động quá mức trên thị trường tiền tệ.

Trước cuộc bầu cử, nhà đầu tư từng tỏ ra lo ngại về mức độ bền vững tài khóa của Nhật Bản nếu chính phủ thực hiện cắt giảm thuế quy mô lớn. Những lo ngại này đã kích hoạt làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ, đồng thời khiến đồng yên rơi xuống mức thấp lịch sử so với nhiều đồng tiền chủ chốt. Tuy nhiên, chiến thắng rõ ràng của Đảng Dân chủ Tự do đã phần nào làm dịu bớt những bất ổn chính trị, giúp thị trường có thêm cơ sở đánh giá lại rủi ro.

Một số nhà phân tích cho rằng với vị thế chính trị được củng cố, bà Takaichi có nhiều không gian hơn để điều phối chính sách. Trong bối cảnh các đảng đối lập đề xuất cắt giảm thuế sâu hơn nhưng lại thất bại nặng nề, chính phủ có thể linh hoạt hơn trong việc lựa chọn thời điểm, quy mô và cách thức triển khai, thay vì chịu sức ép phải hành động ngay lập tức.

Đọc thêm: Đức “bốc hơi” hơn 1 nghìn tỷ USD sau sáu năm khủng hoảng liên tiếp

Liên quan đến lộ trình thực hiện, Thủ tướng cho biết các cuộc thảo luận giữa các đảng phái về chính sách thuế và phúc lợi xã hội sẽ đóng vai trò then chốt trong việc xác định lịch trình cụ thể. Song song với đó, chính phủ đang xem xét các phương án tài trợ thay thế, bao gồm việc sử dụng các nguồn thu ngoài thuế và rà soát lại một số khoản trợ cấp hiện hành để tăng hiệu quả chi ngân sách.

Bà Takaichi cũng cho biết chính phủ sẽ điều chỉnh cách lập kế hoạch ngân sách theo hướng dài hạn hơn, nhằm tạo nền tảng ổn định cho đầu tư của doanh nghiệp vào các lĩnh vực tăng trưởng. Theo các nhà quan sát, đây là nỗ lực nhằm thay đổi tư duy ngân sách ngắn hạn vốn bị chỉ trích là thiếu linh hoạt trước các cú sốc kinh tế.

Giới phân tích nhận định việc quyền lực của Thủ tướng được củng cố sau bầu cử sẽ giúp bà vượt qua sự phản đối từ các nhóm ủng hộ thắt chặt chi tiêu trong nội bộ Đảng Dân chủ Tự do.

Ông Ryutaro Kono, kinh tế trưởng phụ trách Nhật Bản tại BNP Paribas, tập đoàn dịch vụ tài chính đa quốc gia có trụ sở tại Pháp, cho rằng kết quả bầu cử đã làm tăng đáng kể khả năng cắt giảm thuế tiêu thụ, dù vẫn còn những ý kiến thận trọng trong đảng cầm quyền.

Theo ông Kono, Thủ tướng Takaichi từ lâu đã bày tỏ quan điểm rằng chính sách tài khóa của Nhật Bản quá nghiêng về kiềm chế chi tiêu. Việc bà thúc đẩy cải tổ cho thấy mong muốn thoát khỏi mô hình chính sách do Bộ Tài chính và các chuyên gia tài chính trong đảng định hình suốt nhiều năm qua.

Dù vậy, thách thức lớn nhất vẫn là bài toán bù đắp nguồn thu. Việc tạm dừng thuế thực phẩm được ước tính sẽ khiến ngân sách thất thu khoảng 5.000 tỷ yên mỗi năm, tương đương toàn bộ chi ngân sách cho giáo dục trong một năm của Nhật Bản. Đây là con số đủ lớn để làm dấy lên tranh luận về tính khả thi của chính sách trong trung hạn.

Một số ý kiến từng đề cập tới khả năng sử dụng nguồn thu ngoài thuế, bao gồm khai thác một phần dự trữ ngoại hối trị giá khoảng 1.400 tỷ USD của Nhật Bản. Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo việc rút mạnh từ dự trữ này có thể làm dấy lên lo ngại về khả năng Nhật Bản bán bớt trái phiếu kho bạc Mỹ, qua đó gây xáo trộn thị trường tài chính toàn cầu và làm gia tăng áp lực chính trị từ bên ngoài.

Ngoài ra, nếu bất ổn tài khóa kéo dài, thị trường trái phiếu Nhật Bản có thể đối mặt với các đợt bán tháo mới. Lợi suất trái phiếu tăng sẽ làm chi phí trả lãi cho khối nợ công có quy mô gấp đôi GDP tăng theo, gây thêm áp lực lên ngân sách nhà nước. Đồng thời, những lo ngại về tính bền vững tài chính có thể khiến đồng yên suy yếu trở lại, đẩy giá nhập khẩu và lạm phát lên cao, qua đó làm giảm hiệu quả thực tế của chính sách cắt giảm thuế.

Ông Shinichi Ichikawa, chuyên gia cao cấp tại Pictet Asset Management Japan, công ty quản lý tài sản thuộc Tập đoàn Pictet của Thụy Sĩ, nhận định Thủ tướng Takaichi đã giành được sự ủng hộ mạnh mẽ từ cử tri, nhưng niềm tin của thị trường vẫn cần thêm thời gian để được củng cố. Theo ông, nếu đồng yên giảm giá ngoài dự kiến, giá thực phẩm nhập khẩu có thể tăng trở lại, qua đó ảnh hưởng trực tiếp tới mục tiêu ổn định chi phí sinh hoạt mà chính phủ đang theo đuổi.